Τρίτη, 10 Δεκεμβρίου 2013

Για τις παλιές αγάπες (της εργατικής τάξης) μην μιλάς…


… γιατί στα πιο μεγάλα θέλω κάνουν πίσω. Και κάπως έτσι, σε μία περίοδο κρίσης, όπου η ταξική πάλη έχει οξυνθεί, η εργατική τάξη στην Ελλάδα και παγκοσμίως αναζητά… έναν καινούριο έρωτα. Κι αν η σοσιαλδημοκρατία και το παραδοσιακό συνδικαλιστικό κίνημα συνιστούν τις «παλιές αγάπες», μπορεί σήμερα η ριζοσπαστική Αριστερά να γίνει ερωτεύσιμη για τον κόσμο της εργασίας;
Της Μ. Θεοτοκάτου*
«Η αστική τάξη δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς να επαναστατικοποιεί αδιάκοπα τα εργαλεία παραγωγής, δηλαδή τις σχέσεις παραγωγής, δηλαδή όλες τις κοινωνικές σχέσεις. […] Η συνεχής ανατροπή της παραγωγής, ο αδιάκοπος κλονισμός όλων των κοινωνικών καταστάσεων, η αιώνια αβεβαιότητα και κίνηση διακρίνουν την αστική εποχή από όλες τις προηγούμενες. Διαλύονται όλες οι στέρεες, σκουριασμένες σχέσεις με την ακολουθία τους από παλιές σεβάσμιες παραστάσεις και αντιλήψεις κι όλες οι καινούργιες που διαμορφώνονται παλιώνουν πριν προλάβουν να αποστεωθούν»[1].
Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, με το «υποκείμενο» του πάθους. Μπορούμε να μιλάμε σήμερα για μία νέα εργατική τάξη; Με βάση το παραπάνω απόσπασμα από το Κομμουνιστικό Μανιφέστο οι μετασχηματισμοί του κεφαλαίου και της εργασίας είναι εγγεγραμμένοι στο DNAτου καπιταλιστικού συστήματος. Επομένως, μία συζήτηση για το «παλαιό» και το «καινούριο» θα μπορούσε να είναι πάντα επίκαιρη. Στο σήμερα, η συζήτηση αυτή επικεντρώνεται στην ανάδυση του λεγόμενου «πρεκαριάτου».
Η αλλαγή του συσχετισμού των κοινωνικών δυνάμεων που συντελέστηκε τις δεκαετίες του 1970-80 με την υποχώρηση του κεϋνσιανού υποδείγματος και την εγκαθίδρυση της ηγεμονίας του Νεοφιλελευθερισμού επέφερε ριζικές αλλαγές και στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας και οιτάσεις ελαστικοποίησης της εργασίας αποτέλεσαν τη βάση του μετασχηματισμού των εργασιακών σχέσεων. Σταδιακά, λοιπόν, δημιουργείται ένα εργατικό δυναμικό «δεύτερης ταχύτητας» αποτελούμενο κυρίως από νέους, γυναίκες και μετανάστες.
Θα ήταν ίσως περιττό να αναλωθούμε σε μία περιγραφή των συνθηκών ζωής και εργασίας των επισφαλώς εργαζομένων, καθώς λίγο ή πολύ αποτελεί ένα σύντομο βιογραφικό των ζωών όλων μας, των δικών μας και των φίλων μας. Επισφάλεια, «μαύρη» εργασία, ανεργία και μία αέναη εναλλαγή μεταξύ αυτών, συνεχείς μετακίνηση από δουλειά σε δουλειά,φόβος, πλήρης έλλειψη δικαιωμάτων, έλλειψη προοπτικής. Κάπως έτσι, δημιουργείται μία νέα γενιά εργαζόμενων με μια νέα εργασιακή κουλτούρα, υπό την απόλυτη κυριαρχία της ανασφάλειας και της επισφάλειας, με περιορισμένα δικαιώματα και προσδοκίες από τη θέση τους στην αγορά εργασίας.
Και πάνω εκεί που ένοιωθες το «χάσμα γενεών» να σε πνίγει, έρχεται η ριμάδα η κρίση και σε κάνει να το ξανασκεφτείς.  Είναι φανερό ότι οι αλλαγές αυτές αν και ξεκίνησαν πριν από περίπου τέσσερεις δεκαετίες, έχουν επιταχυνθεί μετά και το ξέσπασμα της διεθνούς οικονομικής κρίσης του 2008. Η κλιμάκωση της ελαστικοποίησης των εργασιακών σχέσεων είχε ως αποτέλεσμα την είσοδο στην σφαίρα της επισφάλειας ολοένα και μεγαλύτερου τμήματος των εργαζομένων, οι οποίοι μέχρι πρόσφατα απασχολούνταν ως «κανονικά» εργαζόμενοι. Είναι εμφανές, λοιπόν, ότι οι αλλαγές στον χώρο των εργασιακών σχέσεων αποτελούν έκφραση μίας διαδικασίας μετάβασης από το «τυπικό» μοντέλο οργάνωσης της εργασίας σε ένα νέο μοντέλο με επίκεντρο την ευελιξία και την επισφάλεια. Η επισφάλεια μας αφορά πλέον όλους. Με την μόνη, αλλά σημαντική διαφορά, ότι για τους νέους εργαζόμενους αποτελεί μόνιμο βίωμα, ενώ για τους παλαιότερους αποτελεί μία ήττα.
«Οι βασικές δυνατότητες εξουσίας που πηγάζουν από τις ...
καπιταλιστικές και δημοκρατικές σχέσεις εξακολουθούν να υπάρχουν. Οι εργοδότες χρειάζονται ακόμα εργάτες. Οι πολιτικοί χρειάζονται ακόμα ψηφοφόρους. Αυτό που έχει αλλάξει και θα εξακολουθεί να μεταβάλλεται είναι το πλέγμα των στρατηγικών με τις οποίες οι αντιμαχόμενες ομάδες και τάξεις προσπαθούν να επηρεάσουν αυτές τις βασικές και μόνιμες σχέσεις εξουσίας. Οι εργατικές στρατηγικές που εκπονήθηκαν κατά τη βιομηχανική εποχή έχουν υπονομευθεί, όχι επειδή η παγκοσμιοποίηση έχει ακρωτηριάσει την εργατική εξουσία, αλλά επειδή εξασθένισε τις παλιές εργατικές στρατηγικές», FrancesFoxPiven[2].
Μπορεί, λοιπόν, αυτό το νέο υποκείμενο να συγκροτηθεί μέσω των υπαρχουσών δομών;Οι μεταρρυθμίσεις των τελευταίων χρόνων του εργατικού δικαίου που ουσιαστικά συνιστούν κατάργησή του, δεν έχουν αφήσει στο απυρόβλητο ούτε τα συνδικάτα (κατάργηση ΣΣΕ κ.λ.π). Κι αν αυτό αποτελεί το ένα σκέλος της επίθεσης στους συλλογικούς αγώνες της εργατικής τάξης, το άλλο είναι σίγουρα το ιδεολογικό μέσω της υποχώρησης των συλλογικών οραμάτων και την άνοδο των νεοφιλελεύθερων αξιών, όπως είναι η «αποϊδεολογικοποίηση», η εξατομίκευση και η υποκειμενοποίηση.Όλα αυτά, βέβαια, δεν σημαίνουν ότι και το ίδιο το συνδικαλιστικό κίνημα δεν φέρει ευθύνες για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει εδώ και χρόνια. Γραφειοκρατικοποίηση, εργατοπατερισμός, μετατροπή του συνδικαλιστικού κινήματος από μαχητικό διεκδικητικό υποκείμενο σε συμβατικό «κοινωνικό εταίρο».
Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι σήμερα το συνδικαλιστικό κίνημα στην Ελλάδα έχει πεθάνει. Και για αυτόν τον λόγο, εξάλλου, το κεφάλαιο συνεχίζει να του επιτίθεται. Ας δούμε για παράδειγμα τις απολύσεις συνδικαλιστών στο εργοστάσιο στην εταιρεία «Νίκας» μία μέρα μετά την τελευταία απεργία και λίγες μέρες αφότου δημιούργησαν επιχειρησιακό σωματείο ή την μήνυση που κατέθεσε η CocaCola 3Eκατά του σωματείου. Επίσης, ενδεικτικά είναι και τα στοιχεία του ΙΝΕ της ΓΣΕΕ για τις απεργιακές κινητοποιήσεις τα δύο τελευταία χρόνια. Ειδικότερα, το 2011 πραγματοποιήθηκαν 445 απεργίες και στάσεις εργασίας, 240 απεργίες στον ιδιωτικό τομέα και 91 στον Δημόσιο, 70 απεργίες σε ΔΕΚΟ και 224 σε επιχειρησιακό επίπεδο, ενώ πραγματοποιήθηκαν και 53 καταλήψειςχώρων εργασίας. Για το έτος 2012, έχουν καταγραφεί συνολικά 439 απεργίες, 268 απεργίες πραγματοποιήθηκαν στον ιδιωτικό τομέα,105 απεργίες στον Δημόσιο τομέα,24 στις ΔΕΚΟ και 244 σε επιχειρησιακό επίπεδο.
Καθώς, λοιπόν, η αντίθεση μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας εξακολουθεί να υφίσταται, εξακολουθεί να υπάρχει και η ανάγκη κοινής εκπροσώπησης των συλλογικών συμφερόντων των εργαζομένων. Αυτό που επερωτάται είναι το κατά πόσο κρίνεται αποτελεσματική μία συνδικαλιστική έκφραση που διατηρεί αμετάβλητες τις δομές της, όπως αυτές είχαν αναπτυχθεί κάτω από ένα έντονα διαφοροποιημένο οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο.
Ποιες είναι, λοιπόν, οι νέες δομές μέσα από τις οποίες μπορεί να ανασυνταχθεί η εργατική τάξη;Ελπίζω να μην περιμένετε μία και μόνο απάντηση στην προηγούμενη ερώτηση. Ακόμα κι αν μπορέσει να υπάρξει μία και μόνη εναλλακτική, σίγουρα μία τέτοια πρόταση διακυβεύεται ακόμα. Ας δούμε, όμως, κάποιες πρώτες σκέψεις.
Το πρόβλημα του «αποσυνδικαλισμού» σήμερα δεν σχετίζεται τόσο με την αποχώρηση μελών από τα συνδικάτα, όσο με την αδυναμία στρατολόγησης των νεοεισερχόμενων στην αγορά εργασίας. Συνεπώς, το μεγάλο στοίχημα αυτή τη στιγμή για την Αριστερά είναι να καταφέρει να εμπνεύσει τον νέο κόσμο και να τους στρέψει εκ νέου προς τους συλλογικούς αγώνες.Όσα σχέδια επί χάρτου κι αν καθίσουμε να φτιάξουμε, αν το «υλικό» που θα χρησιμοποιήσεις για να «κτήσεις» τις νέες οργανωτικές σου δομές είναι παλαιό, τότε κι αυτές θα είναι καταδικασμένες. Μοναδική εγγύηση για μία στροφή του συνδικαλιστικού κινήματος προς άλλες, μαχητικές κατευθύνσεις μπορεί να είναι η ενεργοποίηση στους κόλπους του ενός μαζικού κινήματος της νεολαίας. Με νέες ιδέες, καινούριες προτάσεις, ανανεωμένα συλλογικά οράματα.
Τα τελευταία χρόνια έχουν παρουσιαστεί μία σειρά προτάσεων σε αυτό το επίπεδο: Συντονιστικά Πρωτοβάθμιων Σωματείων, Σωματεία Βάσης,Εργατικές Λέσχες, Συνελεύσεις Ανέργων. Παράλληλα, τα μεγάλα ποσοστά ανεργίας αλλά και η ίδια η φύση των επισφαλών θέσεων εργασίας έχουν στρέψει το επίκεντρο του ενδιαφέροντος στις γειτονίες ως τον καταλληλότερο χώρο για την δημιουργία κοινοτήτων αγώνα. Καθεμία από τις μορφές αυτές οργάνωσης του εργατικού αγώνα αξίζει να δοκιμαστεί. Αυτό, όμως, που συνεχίζει να λείπει είναι η Ιδέα που θα «αγκαλιάσει» κάθε αντίσταση, που ενώσει κάθε αγωνιστή.
Το στοίχημα, λοιπόν, είναι η εργατική τάξη να μπορέσει να ξαναερωτευτεί…
 *Η Μαρίζα Θεοτοκάτου είναι μέλος του ΚΣ της Νεολαίας ΣΥΝ
*πηγή brigada.gr

0 σχόλια (+add yours?)

Δημοσίευση σχολίου