Κυριακή, 17 Αυγούστου 2014

Σαββατοβραδο στο τραινο


της Εύας Αυγερινού*

Κοντρα στα δικα μου σχεδια αποφασιστηκε οτι το σαββατοβραδο αυτο θα το περασω στο τραινο. Μετα απο τρεις ωρες αναμονη στον κεντρικο σταθμο της Στοκχολμης μας εβαλαν τελικα στο επομενο τραινο. Για τρεις ωρες ειχαν σταματησει ολα τα τραινα προς τα βορεια, η επισημη πληροφορια ειναι «προσωπικο ατυχημα» που σημαινει καποιος που σκοτωθηκε στις γραμμες του τραινου. Αναμονη λοιπον και μεγαλη καθυστερηση. Αναμονη σιωπηλη, παγωμενη και χωρις διαμαρτυριες γιατι ολοι υποψιαζομαστε τι ακριβως σημαινει η εκφραση "προσωπικο ατυχημα" χωρις παραπερα λεπτομερειες, η αφαιρεση. Ειναι η αποσιωπηση που σημαινει αλλη μια αυτοκοτονια, παλι καποιος η καποια που αποφασισε να ριξει την υπαρξη του στους τροχους, με εγγυημενο αποτελεσμα.

Μεχρι στιγμης δεν εχει αναφερθει ουτε λεξη στις ειδησεις η σε καποιο αλλο μεσο, πραγμα που επιβεβαιωνει οτι προκειται για αυτοκτονια. Η πραξη αυτη δεν θα γινει ποτε ειδηση. Τα σουηδικα μεσα ενημερωσης εχουν πολυ αυστηρο κανονα δεοντολογιας στο θεμα αυτο, και για λογους ηθους αλλα και γιατι ειναι τεκμηριωμενο οτι οι ειδησεις αυτοκτονιων προκαλουν εγγυημενα νεες αυτοκτονιες. Γινεται λοιπον για προληπτικους λογους.

Οι αυτοκτονιες στις γραμμες των τραινων ειναι συνηθισμενες γιατι δυστυχως δεν γινεται να περιφραχτει ολοκληρο το σιδηροδρομικο δικτυο. Λενε οτι ο καθε οδηγος αμαξοστοιχιας εχει πατησει καποιον που ριχτηκε στις γραμμες τουλαχιστον μια φορα στην ζωη του. Μολις την περασμενη εβδομαδα ηρθε ενας φιλος αργα σε μια συνεδριαση για τον ιδιο λογο, δηλαδη μια αυτοκτονια στις γραμμες του τραινου με το οποιο ταξιδευε.

Η Σουηδια ειναι μια απο τις χωρες με τα ψηλοτερα ποσοστα αυτοκτονιων. Αν και για την ωρα ειναι η Νορβηγια που κατεχει αυτα τα μακαβρια πρωτεια, η διαφορα ειναι ελαχιστη. Αλλα δεν μιλαμε σχεδον ποτε γι αυτο. Μου τυχαινει καμια φορα οταν ειμαι στην Ελλαδα να συζητιεται αυτο το θεμα, ενα κατα τα φαινομενα παραδοξο, το να αυτοκτονουν τοσο πολλοι ανθρωποι σε μια απο τις πιο ευημερουσες χωρες του κοσμου. Καποιοι αναζητουν την αιτια στο κλιμα, το σκοταδι και τη μουνταδα του βορρα που βυθιζει τους ανθρωπους σε καταθλιψη. Και πραγματι, υπαρχει πολλη καταθλιψη στις βορειες χωρες, αλλα υποψιαζομαι οτι δεν ειναι και πολυ περισσοτερη απο τις νοτιες, απλα εκφραζεται με διαφορετικο τροπο. Και ειναι επισης πολιτισμικα αποδεκτη, οχι με την εννοια οτι ειναι ευπροσδεκτη αλλα με την εννοια οτι αναγνωριζεται ως ψυχολογικη κατασταση, αρα «υπαρχει», κατι που ισως δεν συμβαινει στην Ελλαδα οπου η καταθλιψη ειναι σχεδον ταμπου. Καποιοι αλλοι παλι αναζητουν την αιτια στην ιδια την ευημερια, αναπαραγοντας τον λαικο μυθο οτι τα πλουτη κανουν τον ανθρωπο δυστυχισμενο. Κατ επεκταση οι ανθρωποι που «τα εχουν ολα» πασχουν απο ανια και μελαγχολουν. Μια αλλη εκδοχη ειναι οτι οι κατοικοι των βορειων χωρων μονο δουλευουν και δεν ξερουν να χαιρονται τη ζωη.

Μετα απο εικοσιτεσσερα χρονια στη Σουηδια, που ειναι σχεδον η μιση ζωη μου, ξερω οτι οι σουηδοι ειναι ενας λαος που ξερει να χαιρεται και να απολαμβανει τη ζωη. Η εργασια εινα ενα σημαντικο μερος της ζωης τους αλλα και της ταυτοτητας τους γιατι ειναι ενας λαος που δεν περιφρονει την εργασια αλλα αντιθετα την τιμα και την εκτιμα. Επειδη λοιπον η εργασια δινει νοημα στη ζωη, δεν μπορει μια ζωη παραγωγικη και δημιουργικη να οδηγει τον ανθρωπο σε αυτοκτονια. Ουτε απο ανια πασχει ο σουηδος γιατι η μεγαλυτερη ευημερια της κοινωνιας αυτης δεν συνισταται απλα στην καταναλωση υλικων αγαθων – στο να "τα εχεις ολα" - αλλα και σε ευρεια προσβαση στον πολιτισμο, τα γραμματα, τις τεχνες, την χειροτεχνια, τον αθλητισμο, τη δημιουργια, την καλλιεργεια γενικα του σωματος και του πνευματος.

Μια βασικη πολιτισμικη διαφορα, αν γενικευσουμε, αναμεσα σε ελληνα και σε σουηδο ειναι η αντιληψη και η σταση απεναντι στον εαυτο. Δεν θα κανω εδω μια εκτενη πολιτισμικη αναλυση, απλα θα αναφερω την αντιθεση εσωστρεφειας και εξωστρεφειας. Ο σουηδος με την προτεσταντικη κουλτουρα ειναι εσωστρεφης και υπευθυνος για την υπαρξη του. Ο ελληνας με την ορθοδοξη κουλτουρα ειναι εξωστρεφης και εναποθετει την ευθυνη της υπαρξης του σε αλλους, στους δικους του, και κυριως στον – οποιονδηποτε – «Κυριο». Και οι δυο αυτοι τροποι υπαρξης εχουν τις θετικες και τις αρνητικες πλευρες τους, και οι δυο δινουν τα πολιτισμικα εργαλεια στους ανθρωπους να επιβιωσουν ηθικα μεσα στην κοινωνια και το πολιτισμικο πλαισιο που βρισκονται. Κ αι στις δυο αυτες κοινωνιες υπαρχουν ομως και οι ανθρωποι που μισουν τον εαυτο τους. Αυτο ειναι για μενα ο ανθρωπος που αυτοκτονει, ειναι ο ανθρωπος που μισει τον εαυτο του. Η αυτοκτονια ειναι μια δραστικη αυτοκαταστροφη, και σαν τετοια μονο η πιο ακραι μορφη αναμεσα σε αλλες μορφες αυτοκαταστροφης. Οπως τα ναρκωτικα και το οινοπνευμα πχ, αλλα και πολλες αλλες μορφες καταχρησης που πολλες φορες περνουν απαρατηρητες γιατι ειναι πολιτισμικα αποδεκτες συμπεριφορες. Το οινοπνευμα ειναι το κατ' εξοχην μεσο αυτοκαταστροφης στις βορειες χωρες, και για το λογο αυτο περιοριζεται η καταναλωση του με αυστηρη νομοθεσια και ψηλες τιμες.

Αλλα γιατι τοση αυτοκαταστροφη; Το βλεπω ετσι, οτι το μισος υπαρχει μεσα σε καποιους ανθρωπους. Το εχει φυτεψει μεσα τους το περιβαλλον τους πολυ νωρις. Το μισος ξεκνιναει παντα απο μισος και περιφρονηση για τον εαυτο. Απο μια κουρελιασμενη αυτοεκτιμηση που κανει καποιον να αηδιαζει και να σιχαινεται τον εαυτο του και να πνιγει την αηδια αυτη με διαφορες ουσιες η να γινεται τοσο αφορητη η απεχθεια που καποια στιγμη παιρνει την αποφαση να απαλειψει τον εαυτο του. Αυτο συμβαινει σε μια κουλτουρα εσωστρεφειας, οπου το ατομο θεωρει τον εαυτο του υπευθυνο για ολα οσα του συμβαινουν. Μια τετοια προσωπικοτητα απορροφα ακομα και την ασχημια του κοσμου η των αλλων και την κανει ευθυνη δικη του. Σε μια κουλτουρα εξωστρεφειας, το μισος απεναντι στον εαυτο και το εσωτερικο σκοτος προβαλλονται πανω στον «αλλον». Αντι για αυτοκαταστροφικη συμπεριφορα εχουμε καταστροφικη συμπεριφορα, με επιθετικοτητα και βια απεναντι στον συνανθρωπο, ακομα και στον «δικο» και τους ανθρωπους που αγαπουν τον ανθρωπο αυτο. Η σουηδικη κοινωνια δεν εχει μεγαλα ποσοστα βιας και επιθετικοτητας σε σχεση με την ελληνικη. Η επιθετικοτητα και η βια που στην ελληνικη κοινωνια στρεφονται προς τον αλλον, θεωρωντας τον υπευθυνο («με εκανες να θυμωσω», «εσυ φταις που δεν σε σεβομαι») στη σουηδικη κοινωνια στρεφονται προς τον εαυτο («εγω φταιω που δεν με σεβονται»). Αυτα ειναι γενικευσεις φυσικα με παμπολλες συλλογικες και ατομικες παραλλαγες και αποκλισεις, Αν ομως κανεις εκανε τον κοπο να συγκρινει ...

πιστευω οτι τα ποσοστα αυτοκτονιων στην Σουηδια θα αντισταθμιζαν περιπου τα ποσοστα φονικων επιθεσεων στην Ελλαδα.

Ισως ακουγεται περιεργο να συγκρινω τον επιθετικο και βιαιο ανθρωπο με τον αυτοχειρα, γιατι συνηθιζουμε να λυπομαστε τον αυτοχειρα σκεπτομενοι οτι ο ανθρωπος αυτος πρεπει να υπεφερε παρα πολυ για να φτασει στο σημειο να αυτοκτονησει. Αλλα και γιατι θεωρουμε γενικα οτι η αυτοχειρια δεν ειναι εγκλημα εφοσον στρεφεται προς τον εαυτο, ενω ο φονος ειναι. Εγω ομως τα θεωρω αναλογα, και πιστευω οτι υπαρχει ενας σοβαρος λογος που στην χριστιανικη θρησκεια ειναι αμαρτημα η αυτοκτονια. Θεωρω κι εγω την αυτοκτονια εγκλημα, ακομα και αν δεν ειναι δυνατον να τιμωρηθει.

Μετα απο τοσα χρονια ζωης και τριβης μεσα στη σουηδικη κοινωνια εχω γινει κι εγω ενα μελος της. Αυτο σημαινει αναμεσα σ αλλα και οτι εχω γνωστους που εχουν αυτοκτονησει, εχω φιλους και γνωστους που εχουν φιλους, γνωστους, συγγενεις που εχουν αυτοκτονησει., ακομα και τα παιδια μου εχουν φιλους και γνωστους που εχουν αυτοκτονησει. Σημαινει και οτι ξερω να αναγνωριζω απο τον τονο της φωνης οταν μιλανε για καποιον που αυτοκτονησε. Γιατι η προληψη αυτοκτονιων και η δημοσιογραφικη δεοντολογια δεν ειναι οι μονοι λογοι που οι αυτοκτονιες δεν αναφερονται στις ειδησεις. Η αυτοκτονια εινα ταμπου στη σουηδικη κοινωνια, ειναι ντροπη, ειναι αμαρτημα. Οταν αναφερομαστε σε ανθρωπους που αυτοκτονησαν αλλαζουν τα προσωπα εκφραση. Χαμηλωνουμε τη φωνη, σχεδον ψιθυριζουμε. Λεμε ελαχιστα λογια και κοιταζομαστε με νοημα. Αλλαζουμε γρηγορα θεμα. Και κατα καποιον τροπο ο αυτοχειρας γινεται καποιος στον οποιο δεν αναφερονται οι δικοι του, καποιος του οποιου η μνημη δεν τιμαται και που ο θανατος του καταδικαζεται στη ληθη. Οχι γιατι δεν τον αγαπουσαν οι δικοι του αλλα γιατι δεν υπαρχει καθαρση απο αυτο το θανατο, γιατι ο πονος και το πενθος επισκιαζονται για παντα απο τη ντροπη και το αβασταχτο βαρος της ενοχης.

Η ενοχη, ειναι η καταστροφη που αφηνει πισω του ο αυτοχειρας, η κληρονομια που αφηνει στους δικους του, το μισος του προς τον εαυτο του που γινεται φορτιο δικο τους για παντα. Ενα φορτιο και ενα μαρτυριο που θα παραμεινει στη σκια, για παντα παραγνωρισμενο, επισκιαζομενο απο την δικη του δραστικη λυση στο μαρτυριο της υπαρξης του.

Η αυτοκτονια ειναι πραξη μισους προς τον εαυτο, ακομα και οταν τη βλεπουμε σαν αποτελσεμα ατιμωσης, ντροπης κλπ γιατι και αυτα παραγουν το μισος προς τον εαυτο, την υστατη και τελεσιδικη απωλεια της αυτοεκτιμησης. Το μισος προς τον εαυτο συνοδευεται ομως παντα και απο μισος και περιφρονηση για τον αλλον. Οποιος δεν εκτιμα τον εαυτο του δεν εκτιμα κανεναν. Ακομα και αν αυτο το μισος δεν εκφραζεται με επιθετικοτητα και εξωστρεφη βια, ο ανθρωπος που δεν αγαπα τον εαυτο του δεν μπορει ποτε να αγαπησει τον αλλον. Δεν ξερει να αγαπα, δεν ξερει το τι και το πως. Και δεν ξερει ουτε και να αγαπηθει. Δεν μπορει ουτε να δωσει ουτε και να αποδεχθει την αγαπη, γιατι δεν την αναγνωριζει, δεν γνωριζει το προσωπο και την υφη της. Δεν βλεπει την αγαπη των δικων του, και οταν του δινεται την διαστρεβλωνει μεσα του και την μετατρεπει σε επιβεβαιωσεις της δικης του εσωτερικης αθλιοτητας. Που ειτε γινεται περιφρονηση για τον εαυτο ειτε προβαλλεται ως αθλιοτητα του αλλου.

Ετσι η αυτοκοτονια ειναι, περα απο πραξη μισους προς τον εαυτο, και πραξη μισους προς τους αλλους, Κυριως προς του δικους σου. Το μισος αυτο μπορει να ειναι δικαιολογημενο η αδικαιολογητο. Ομως ειναι παντα μισος. Ακομα και οταν δεν υπαρχουν αλλοι στη ζωη καποιου, η πραξη της αυτοκτονιας θα πληξει καποιους αλλους, αυτους που θα τον βρουν, αυτους που θα μαζεψουν το πτωμα του και τα κομματια του και θα χειριστουν μεσα τους την πραξη του. Απαιτουνται μεγαλες δοσεις περιφρονησης και αδιαφοριας για να νιωθεις τα δικα σου υπαρξιακα αγχη πιο σημαντικα απο τον πονο που θα προκαλεσεις στα παιδια σου η σε αλλους ανθρωπους που σε αγαπουν η σε χρειαζονται. Σε καθε περιπτωση, ο αυτοχειρας αφηνει τους δικους του μονους με το βαρος της ενοχης. Τους φερνει αντιμετωπους με το τετελεσμενο και το ανεπανορθωτο. Τους αφηνει με τη δια βιου αισθηση οτι θα μπορουσαν να ειχαν κανει κατι, θα μπορουσαν να ειχαν υποψιαστει, μυριστει, καταλαβει, μαντεψει, ερμηνευσει τα πιο ανεπαισθητα σημαδια του επερχομενου. Και την αισθηση της ενοχης που δεν καταφεραν να κανουν τη ζωη υποφερτη για τον ανθρωπο αυτο. Που δεν εδωσαν αρκετα, που δεν εδωσαν ακομα περισσοτερα, που δεν τα εδωσαν ολα. Για τα παιδια ενος ανθρωπου που αυτοκτονει οι συνεπειες ειναι ανεπανορθωτες. Και επειδη τα παιδια εχουν μια αυθεντικη αντιληψη του κοσμου χωρις διαστρεβλωσεις ειναι χρησιμο να ξερουμε οτι παντα βιωνουν την αυτοκτονια του γονιου σαν μια προδοσια. Και ειναι ακριβως αυτο. Ο ανθρωπος που αυτοκτονει προδιδει τους δικους του και την ανθρωποσυνη που συνισταται στον να υπαρχεις οχι μονο για τον εαυτο σου αλλα και για τους αλλους. «Νιπτει τας χειρας του» και αποχωρει, αδιαφορωντας - στην καλυτερη περιπτωση - για τον πονο που προκαλει.

Ετσι λοιπον περναει αυτο το σαββατοβραδο στο τραινο, μεσα απο καποιου η καποιας την αυτοκτονια. Θα τσουλησουμε με το τραινο πανω απο τις ιδιες γραμμες, που θα τις εχουν καθαρισει απο τα κρεατα και τα αιματα, και ολα θα μοιαζουν οπως συνηθως, καθαριοτητα και αξιοπρεπεια και κραταμε τα προσχηματα. Δεν θα μιλησουμε γι αυτο με τους συνεπιβατες μας και θα αγνοησουμε το στομαχι μας που παγωνει. Θα βυθιστουμε στα κινητα, τα ταμπλετ, τα λαπτοπ και τα βιβλια μας. Το σαββατοβραδο θα το περασουμε με παρεα αγνωστων συνεπιβατων, καθισμενοι μεσα σ ενα φωτεινο σωληνα που καταπινει τις γραμμες τρυπωντας το συμπαγες σκοταδι του δασους. Ειναι αυτο που λενε «η ζωη συνεχιζεται» και εγω θα προσθεσω « με μισος, προδοσιες, αγαπη και θυσιες».



*προσωπικοί συλλογισμοί της συγγραφέως για την επιθετικότητα απέναντι στον εαυτό και τους άλλους: η επιλογή της αυτοκτονίας: από την προσωπική της σελίδα στο fb - αναδημοσιεύονται εδώ με την άδειά της


0 σχόλια (+add yours?)

Δημοσίευση σχολίου