Σάββατο, 24 Δεκεμβρίου 2016

Τι είναι η συμμετοχική οικονομία; Συνέντευξη με τον Μάικλ Άλμπερτ


Η συμμετοχική οικονομία έχει προταθεί εδώ και καιρό ως μια εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό και τον συγκεντρωτικό σχεδιασμό. Παραμένει, ωστόσο, μια παρεξηγημένη έννοια και συνεχίζει να βρίσκει αντίθετους μερικούς καπιταλιστές και αντικαπιταλιστές. Τι ακριβώς είναι η "συμμετοχική οικονομία" λοιπόν και πώς σχετίζεται με το σοσιαλιστικό όραμα μιας αταξικής κοινωνίας;

Σε αυτήν τη συνέντευξη, ο Μάικλ Άλμπερτ, ιδρυτής του Ζ Magazine και ένας από τους μεγαλύτερους υποστηρικτές του κινήματος προς την κατεύθυνση μιας "συμμετοχικής κοινωνίας" απαντά σε καίρια ερωτήματα σχετικά με τον καπιταλισμό, τον σοσιαλισμό και τις συνέπειες μιας συμμετοχικής οικονομίας.

Συνέντευξη στον Χρόνη Πολυχρονίου / πηγή thepressproject

Χ. Πολυχρονίου: Οποιαδήποτε συζήτηση για τα οικονομικά συστήματα περιστρέφεται ουσιαστικά γύρω από δύο φαινομενικά αντίθετους πόλους, τον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό. Στην πραγματικότητα όμως, οι περισσότερες από τις υπαρκτές οικονομίες στον σύγχρονο κόσμο έχουν λειτουργήσει ως «μικτές οικονομίες». Όπως και να έχει όμως, πώς αντιλαμβάνεστε τον καπιταλισμό και ποια είναι τα διακριτικά χαρακτηριστικά του σοσιαλισμού;

Μάικλ Άλμπερτ: Ο καπιταλισμός είναι ένα οικονομικό σύστημα στο οποίο οι άνθρωποι κατέχουν εργασιακούς χώρους και πόρους, οι εργαζόμενοι απασχολούνται μέσω της καταβολής μισθών για να υπάρχει παραγωγή και κατά κύριο λόγο χρησιμοποιείται η κατανομή της αγοράς ως τρόπος διαμεσολάβησης για τη διασπορά της παραγωγής. Συνήθως επίσης, και θα έλεγα αναπόφευκτα, αν υπάρχουν τα δύο πρώτα χαρακτηριστικά, θα υπάρχει επίσης αυτό που εγώ αποκαλώ εταιρικό καταμερισμό της εργασίας, στην οποία περίπου το 80 τοις εκατό του εργατικού δυναμικού κάνει κυρίως με μηχανιστικά και μέσω της υπακοής αποδυναμωτικές εργασίες και το άλλο 20 τοις εκατό μονοπωλεί τις ενδυναμωτικές εργασίες. Το εισόδημα θα είναι μια συνάρτηση της ιδιοκτησίας και της διαπραγματευτικής ισχύος.

Κατά την άποψή μου, υπάρχουν, έτσι, τρεις κύριες τάξεις στον καπιταλισμό: μια εργατική τάξη που κάνει το αποδυναμωτικό έργο, [του οποίου τα μέλη] έχουν χαμηλά εισοδήματα και σχεδόν καμία επιρροή, μια καπιταλιστική τάξη που απασχολεί τους εργαζόμενους, πουλάει το προϊόν και προσπαθεί να αποκομίσει κέρδη και η οποία, λόγω των κερδών αυτών, απολαμβάνει τεράστιο πλούτο και κυρίαρχη δύναμη και μια τάξη συντονισμού που βρίσκεται μεταξύ των άλλων δύο, κάνει τη δουλειά της ενδυνάμωσης και λόγω αυτού, έχει τη δύναμη να συγκεντρώσει υψηλά εισοδήματα και ουσιαστική επιρροή.

Ο σοσιαλισμός είναι πιο δύσκολο να προσδιοριστεί. Για μερικούς είναι μια οικονομία στην οποία αυτοί που παράγουν αποφασίζουν για όλα τα αποτελέσματα, γι' αυτό είναι αταξική ή, αν θέλετε, έχει μόνο μία τάξη, τους εργαζόμενους, οι οποίοι βρίσκονται στην ίδια γενικά οικονομική κατάσταση. Για άλλους, ο σοσιαλισμός είναι μια κοινωνία με μια πολιτεία που επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τα οικονομικά αποτελέσματα για λογαριασμό του δημοσίου, ακόμη και ενώ οι ιδιοκτήτες εξακολουθούν να αποκομίζουν κέρδη. Ακόμα, για άλλους, ο σοσιαλισμός είναι μια οικονομία που βρίσκεται στη δημόσια ή κρατική ιδιοκτησία σε συνδυασμό με συγκεντρωτικό σχεδιασμό ή με αγορές για καταμερισμό.

Νομίζω ότι αυτό το τελευταίο είναι και αυτό που έχει υπάρξει στην πράξη ο σοσιαλισμός, παρουσιάζοντας μαζί έναν εταιρικό καταμερισμό της εργασίας που προκύπτει αναπόφευκτα λόγω των μορφών της κατανομής του αλλά και προτιμάται, σε συνδυασμό με ένα αυταρχικό πολίτευμα. Ωστόσο, καλώ αυτό το είδος της οικονομίας «συντονιστικό» για τον σαφή και προφανή λόγο ότι οι θεσμοί της αποκλείουν την καπιταλιστική ιδιοκτησία, αλλά τοποθετούν το 20 τοις εκατό της κατηγορίας των συντονιστών σε κυρίαρχη θέση. Τέλος με το παλιό αφεντικό: τον ιδιοκτήτη, την καπιταλιστική τάξη. Η αρχή του νέου αφεντικού: οι διευθυντές, οι γιατροί, οι δικηγόροι και ούτω καθεξής, η κατηγορία των συντονιστών.

Έτσι, αν σας αρέσει ο σοσιαλισμός γιατί ελπίζετε σε μια αταξικότητα, είναι πολύ πιθανό να έχετε σήμερα κατά νου κάποιο είδος οικονομίας ελεγχόμενη από τους εργαζομένους, αλλά συνήθως χωρίς κάποια διευκρίνιση για το τι θεσμοί μπορούν να το προσφέρουν αυτό.

Αν δεν σας αρέσει η ιδέα της πλήρους αταξικότητας- είτε φοβούμενοι ότι θα ήταν δυσλειτουργική ή επιθυμώντας να διατηρήσετε τα πλεονεκτήματα της συντονιστικής τάξης- όπως ο σοσιαλισμός, είναι πιθανό να έχετε κατά νου κάποια παραλλαγή στην κλασική μαρξιστική συντονιστική διατύπωση.

Εγώ προτιμώ την αταξικότητα- η οποία, στο μυαλό μου, είναι σαν να προτιμάς την ελευθερία από την υποτέλεια- αλλά βλέπω επίσης την ανάγκη για ένα θεσμικό όραμα που μπορεί να κάνει ουσιαστική την αταξικότητα, το οποίο είναι αυτό που η συμμετοχική οικονομία, ή αν προτιμάτε ο συμμετοχικός σοσιαλισμός, προσπαθεί να παράσχει.

Ο «υπαρκτός σοσιαλισμός» απέτυχε γιατί, σε μεγάλο βαθμό, ήταν ένα αυταρχικό πολιτικό σύστημα, η οικονομία κατευθύνονταν από τους ηγέτες και η κοινωνική και πολιτιστική ελευθερία υπαγορευόταν από το απαράτσικ κόμμα. Κατά τη γνώμη σας, μπορούσε αυτό το σύστημα να διασωθεί ή η κατάρρευσή του ήταν αναπόφευκτη και αναγκαία;

Το δεύτερο, αλλά θα ήθελα να ξεκαθαρίσω λίγο την εικόνα.

Δεν νομίζω ότι η οικονομία του «υπαρκτού σοσιαλισμού» ήταν εντάξει και, για παράδειγμα, έγινε μη αποδεκτή από ένα καταπιεστικό ή αυταρχικό κράτος. Νομίζω ότι ο «υπαρκτός σοσιαλισμός» ή «ο σοσιαλισμός του 20ου αιώνα» ή ο σοσιαλισμός όπως περιγράφεται σε σχεδόν κάθε σοβαρή επιστημονική παρουσίαση που ξεπερνάει τα απλά θετικά επίθετα, περιλαμβάνει είτε αγορές (μερικές φορές) ή τον κεντρικό σχεδιασμό (πιο συχνά), έναν εταιρικό καταμερισμό της εργασίας, την αμοιβή για την παραγωγή ή για τη διαπραγματευτική ισχύ και κάποια άλλα, λιγότερο κρίσιμα οικονομικά χαρακτηριστικά. Στη συνέχεια, σε μια πραγματική χώρα, θα πρέπει φυσικά να είναι παράλληλα συνδεδεμένο με ένα πολιτικό σύστημα, οικογενειακές ρυθμίσεις, πολιτιστικά ιδρύματα και ούτω καθεξής.

Και ναι, αυτά τα τελευταία θα πρέπει όλα να είναι τουλάχιστον συμβατά με τα οικονομικά στοιχεία, αλλιώς η κοινωνία θα είναι σε αναταραχή και μία πολιτική διευθέτηση σε έντονη συμφωνία με έναν κεντρικό σχεδιασμό του μοντέλου του «υπαρκτού σοσιαλισμού» είναι μια αυταρχική κυβέρνηση.

Έτσι, η καλύτερη μορφή αυτού του σοσιαλισμού θα ήταν η κατανομή της αγοράς, η δημόσια ιδιοκτησία και μια κοινοβουλευτική κυβέρνηση. Η χειρότερη μορφή θα ήταν μια κεντρικά σχεδιασμένη κατανομή, η κρατική ιδιοκτησία και μια αυταρχική κυβέρνηση ή μια ολοκληρωτική δικτατορία. Αλλά και πάλι, το οικονομικό πρόβλημα αυτών των δύο επιλογών δεν είναι ότι πρόκειται για ουδέτερο ή καλό και γίνεται κακό μόνο μέσω της επιβολής άλλων οργάνων. Οι οικονομικές πτυχές του ζητήματος είναι εγγενώς κακές. Έχουν περισσότερο ανυψώσει εγγενώς μια συντονιστική τάξη πάνω από τους εργαζόμενους, παρά έχουν δημιουργήσει αταξικότητα.

Σε κάθε σύγχρονη συζήτηση για εναλλακτικά οικονομικά συστήματα, δίνεται σημαντική έμφαση στην ανάγκη για συμμετοχική οικονομία. Τι ακριβώς είναι η συμμετοχική οικονομία και ταιριάζει τόσο στο πλαίσιο του καπιταλισμού όσο και του σοσιαλισμού;
Η συμμετοχική οικονομία προτείνει μόνο μερικούς βασικούς θεσμούς για έναν νέο τρόπο λειτουργίας της οικονομίας. Ξεκινά με συμβούλια εργατών και πελατών ως όργανα λήψης αποφάσεων και υποστηρίζει την ιδέα ότι ο κάθε συμμετέχων στην οικονομική ζωή θα πρέπει να έχει λόγο πάνω στα ...

η συνέχεια εδώ

0 σχόλια (+add yours?)

Δημοσίευση σχολίου