Σάββατο, 21 Οκτωβρίου 2017

Κάνναβη: με την επιστήμη και την επιχειρηματικότητα ή με ιδεοληψίες ηθικού πανικού;



του Μιχάλη Θεοδωρόπουλου


Ένας εναλλακτικός τίτλος θα μπορούσε να είναι “Κάνναβη: πως να μην χάσουμε άλλη μια χρυσή ευκαιρία”, που ήταν και η αρχική επιλογή. Οι μιντιακές εξελίξεις όμως των τελευταίων ημερών, οι προβοκατόρικες συλλήψεις ασθενών και η υστερική παραπληροφόρηση με έκαναν να αλλάξω γνώμη. Εν έτη 2017 με την απεριόριστη διάθεση εξειδικευμένης πληροφορίας και επιστημονικής γνώσης που προσφέρει το διαδίκτυο, η άγνοια, η συκοφάντηση και η παραπληροφόρηση είναι συνειδητές -και κατακριτέες- επιλογές.

Ενώ σε όλο τον κόσμο η Κάνναβη απελευθερώνεται και προσφέρει λύσεις για την οικονομία και την εργασία, παράλληλα με την διασφάλιση της δημόσιας υγείας, στην Ελλάδα το επίπεδο του πολιτικού διαλόγου χαρακτηρίζεται από αμάθεια, λαϊκισμό, αντιεπιστημονικότητα και ιδεοληψίες. Η Κάνναβη εγείρει ακόμα αυτοματοποιημένα συντηρητικά ανακλαστικά σε ένα κομμάτι του πολιτικού προσωπικού, των δημοσιογράφων και του πληθυσμού που την έχει ταυτίσει με την παραβατικότητα και το περιθώριο. Αν και υπάρχει σημαντική μεταστροφή της κοινής γνώμης τα τελευταία χρόνια, η Κάνναβη δεν παύει να δαιμονοποιείται ακόμα ως επικίνδυνο ναρκωτικό από ορισμένους, να αποτελεί θέμα ταμπού, καθώς και μια καυτή επικοινωνιακή πατάτα στα χέρια της εκάστοτε διοίκησης.

Σε όλους όσους προσπαθούν να πανικοβάλλουν και να φοβίσουν την κοινή γνώμη σπέρνοντας επιχειρήματα ηθικού πανικού, αλλά και σε όσους συμμετέχουν στην δαιμονοποίηση και συκοφάντηση της Κάνναβης, έχουμε να απαντήσουμε μόνο με τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα και έρευνες για τις ιατρικές εφαρμογές και τα θεραπευτικά οφέλη της Κάνναβης [1, 2]. Οι μύθοι γύρω από την Κάνναβη καταρρίπτονται [3], η αλήθεια και τα επιστημονικά δεδομένα παίρνουν την θέση της ιδεοληψίας. Η Κάνναβη είναι λιγότερο βλαβερή και εθιστική από τα νόμιμα αλκοόλ και καπνό [4], έχει σημαντική θεραπευτική και φαρμακολογική δράση [5] και ιστορία χρήσης από τον άνθρωπο πολλών χιλιάδων χρόνων [6].

Ναι δεν φοβόμαστε και επιδιώκουμε να μιλήσουμε για μια συνολική νόμιμη ρύθμιση της παραγωγής και διάθεσης της Κάνναβης στους ενήλικες πολίτες αυτής της χώρας και της καλλιέργειας για προσωπική χρήση. Η υπεύθυνη ευφορική χρήση είναι θεραπευτική για τους περισσότερους. Η προβληματική χρήση, η κακή ποιότητα, οι ποικιλίες με πολύ υψηλό THC και η κοινωνική βλάβη είναι απόρροια της απαγόρευσης και της παρανομίας. Η απαγόρευση πρέπει να καταργηθεί ως μη γενόμενη και η Κάνναβη να ρυθμιστεί ως ένα ακόμα αρωματικό, θεραπευτικό, διατροφικό και βιομηχανικό φυτό- αγροτικό προϊόν.

Έχει πλέον αποδειχθεί ότι η απαγόρευση της Κάνναβης τον προηγούμενο αιώνα στηρίχθηκε σε μια μεθοδευμένη προπαγάνδα σπίλωσης που είχε οικονομικά και φυλετικά κίνητρα [7- 10]. Τα απαγορευτικά επιχειρήματα αναπαράγονται πλέον κυρίως από ομάδες πίεσης που χρηματοδοτούνται από την φαρμακοβιομηχανία (καθώς και από τις βιομηχανίες αλκοόλ και τσιγάρων) [11]. Οι ίδιες εταιρίες χρηματοδοτούν επίσης επιστήμονες και έρευνες που υποστηρίζουν την απαγορευτική ατζέντα και αναπαράγονται διαρκώς από τα συστημικά ΜΜΕ [12- 16], αλλά και έρευνες για τα συνθετικά κανναβινοειδή. Από τη μία η φαρμακοβιομηχανία υποστηρίζει δηλαδή την απαγόρευση του φυτού και από την άλλη προσπαθεί να πατεντάρει τα συστατικά του και να εμπορευθεί αποκλειστικά τα κανναβινοειδή στην συνθετική τους κυρίως μορφή [17-19]. Όσοι συνεχίζουν να υποστηρίζουν τις εγκληματικές απαγορευτικές πολιτικές που έχουν προκαλέσει μεγαλύτερη ζημιά από τις ίδιες τις ουσίες [20- 22] και συμβάλλουν στην προπαγανδιστική δαιμονοποίηση της Κάνναβης, θα τους κρίνει η ιστορία. Το σίγουρο είναι ότι εξυπηρετούν πρωτίστως τα συμφέροντα του οργανωμένου εγκλήματος και όχι το δημόσιο συμφέρον.

Στην καθημερινότητα η Κάνναβη έχει μπει στην ζωή ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού, διαπερνάει τις κοινωνικές τάξεις και σχεδόν κάθε οικογένεια έχει ένα άτομο που καταναλώνει Κάνναβη, τακτικά ή περιστασιακά. Η ελληνική κοινωνία όμως μετά από πολλά χρόνια συνεχιζόμενης κρίσης δείχνει πιο φοβισμένη και απογοητευμένη από ποτέ. Πολύς κόσμος προτιμάει να μην δίνει στόχο και να μην μιλάει δημόσια για την Κάνναβη, πόσο μάλλον να την διεκδικεί μέσα από τις πράξεις του.

Ο χρήστης Κάνναβης στην Ελλάδα λόγω τη παρανομίας και της περιθωριοποίησης, διακατέχεται από ένα φοβικό και ενοχικό σύνδρομο, στο οποίο συμβάλλει και η διαρκής δημοσιοποίηση συλλήψεων για μικροποσότητες σε όλη την Επικράτεια. Οι περισσότεροι ασθενείς, εκτός από ορισμένους που καλλιεργούν το φάρμακό τους ή χρησιμοποιούν εισαγόμενα φυσικά σκευάσματα, δεν διεκδικούν ακόμα δημόσια, επώνυμα και συντεταγμένα τη νομιμοποίηση του φυτού της Κάνναβης. Είναι γεγονός επίσης ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε ανεπτυγμένη τόσο έντονα την κουλτούρα της Κάνναβης, όπως βλέπουμε σε άλλες χώρες που ήδη από τις δεκαετίες 1960-1970 την εξαπλώνουν, παράλληλα με την επιχειρηματικότητα γύρω από αυτήν. Σαν αποτέλεσμα δεν υπάρχει ένα συμπαγές κίνημα δημόσιας διεκδίκησης στην Ελλάδα για την Κάνναβη και η Διοίκηση δεν πιέζεται όσο πρέπει από την κοινή γνώμη για να αλλάξει τους νόμους θαρραλέα και αποφασιστικά.

Από το 2005 που διοργανώνουμε σαν δίκτυο Ηλιόσποροι το Αντιαπαγορευτικό φεστιβάλ [23], την πιο διαχρονική, δημόσια και μαζική δράση για την Κάνναβη, καθώς και την αντίστοιχη εκστρατεία ενημέρωσης και διεκδίκησης [24], διαπιστώνουμε όμως ότι μια σημαντική κρίσιμη μάζα από πλευράς της κοινωνίας είναι πιο έτοιμη από ποτέ για να δεχθεί μια σύγχρονη πολιτική για την Κάνναβη. Οι καταναλωτές και οι παραγωγοί είναι περισσότεροι από ποτέ, όπως και τα χρήματα που σπαταλώνται κάθε μήνα για αγορές κάνναβης, που καταλήγουν τελικά στην μαύρη αγορά και τις εγκληματικές οργανώσεις. Στην Ελλάδα καταναλώνονται με πολύ συντηρητικές εκτιμήσεις 200-300 κιλά Κάνναβης ημερησίως, δηλαδή περίπου 2 τόνοι κάθε βδομάδα ή περίπου 8 τόνοι Κάνναβης το μήνα. Με τιμές λιανικής αγοράς στα 8 ευρώ το γραμμάριο κατά μέσο όρο μας κάνει 64 εκατομμύρια ευρώ το μήνα ή 768 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο. Η Πολιτεία όσο υποστηρίζει το καθεστώς της απαγόρευσης αφήνει τα νέα παιδιά και τους ασθενείς εκτεθειμένους στο οργανωμένο έγκλημα, περισσότερο απ ότι θα ήταν σε ένα ελεγχόμενο πλαίσιο νομιμότητας με περιορισμούς και όρια ηλικίας στην πρόσβαση, μέσα από αδειοδοτημένα σημεία πώλησης.

Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ σε επίπεδο διακηρύξεων από τη πλευρά ορισμένων βουλευτών και του ίδιου του Πρωθυπουργού (που έχει υπογράψει τα αιτήματα της Αντιαπαγορευτικής μας εκστρατείας από το 2010) είναι φιλικά προσκείμενη σε μια μεταρρύθμιση της νομοθεσίας για την Κάνναβη, ιδιαίτερα για την ιατρική χρήση. Παρόλα αυτά βλέπουμε ότι συνυπολογίζει το όποιο πολιτικό και επικοινωνιακό κόστος απέναντι στο συντηρητικό κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα της οριακής πλειοψηφίας, και δεν προχωράει σε μια θαρραλέα και ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση όπως αυτή που προτείνει το δίκτυο Ηλιόσποροι [25]. Σε 10 χρόνια από σήμερα που η απαγόρευση της Κάνναβης θα φαντάζει τόσο παράλογη όσο η απαγόρευση του αλκοόλ τον προηγούμενο αιώνα, οι πολιτικοί θα διαπιστώσουν ότι το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό κόστος της απαγόρευσης είναι πολύ μεγαλύτερο από το όποιο πιθανό πολιτικό κόστος μιας θαρραλέας πολιτικής μεταρρύθμισης.

Από το καλοκαίρι που ανακοινώθηκε από τον Πρωθυπουργό η πρωτοβουλία για νομιμοποίηση της ιατρικής χρήσης της Κάνναβης και η τοποθέτησή της στην κατηγορία Β των ελεγχόμενων ουσιών, μέχρι τις τελευταίες δηλώσεις του Υπουργού Υγείας, που ενέτειναν την σύγχυση και τα αναπάντητα ερωτήματα [26] αλλά ξεκαθάρισαν την θέση του Υπουργείου, δεν έχει σημειωθεί ουσιαστική θετική πρόοδος πάνω στο θέμα. Αντίθετα είχαμε συλλήψεις 2 ασθενών (Χρίστος Ριγανάς και Κωνσταντίνος Σύρος) που έχουν δηλώσει στις αρχές ότι καλλιεργούν κάνναβη για ιατρική χρήση μετά από καταγγελίες και τιμωρητικές εισαγγελικές παρεμβάσεις λόγω του ότι δημοσιοποίησαν σε ΜΜΕ τις περιπτώσεις τους.

Οι περισσότεροι από τους 250.000 ασθενείς στην Ελλάδα που μπορούν να λάβουν εν δυνάμει το φυσικό φάρμακο Κάνναβη δεν μπορούν να περιμένουν άλλο. Δεν είναι δυνατόν να έχουμε ακόμα συλλήψεις για κατοχή κάνναβης για προσωπική χρήση, ιδιαίτερα των ασθενών. Η αποσπασματική, διστακτική και μη-εμπεριστατωμένη προσέγγιση που ακολουθεί η κυβέρνηση στο θέμα της ιατρικής χρήσης της Κάνναβης και η διαφαινόμενη εφαρμογή αποτυχημένων μοντέλων όπως αυτό της Τσεχίας και (το πρώιμο) του Ισραήλ, δεν είναι καλά σημάδια για το μέλλον.

Οι ασθενείς για την θεραπεία τους σε όλο τον κόσμο, και στην Ελλάδα, προτιμούν την ξηρή ουσία και το φυσικό εκχύλισμα, όπου συνυπάρχουν και συνεργάζονται τα κανναβινοειδή (entourage effect) σε διαφορετικές συγκεντρώσεις ανάλογα με την πάθηση. Το πλαίσιο που παρουσίασε ο Υπουργός Υγείας στις πρόσφατες δηλώσεις του αφορά για αρχή πολύ λίγους ασθενείς και λίγες πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρίες που διαθέτουν τα ελάχιστα εγκεκριμένα (πανάκριβα και κατά βάση συνθετικά) φάρμακα με απομονωμένα κανναβινοειδή που κυκλοφορούν στο εμπόριο και θα εισάγουν μετά από αδειοδότηση από τον ΕΟΦ. Δεν αφορά μια ολοκληρωμένη πολιτική για την ιατρική χρήση της Κάνναβης που λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες και το συμφέρον των ασθενών.

Ενώ θα μπορούσε να αξιοποιήσει τις διεθνείς καλές πρακτικές (Ουρουγουάη, ΗΠΑ, Καναδάς, Ισπανία, Ολλανδία) διαμορφώνοντας ένα καινοτόμο και προοδευτικό μοντέλο που θα συνδυάζει την κοινωνική και οικονομική/ εμπορική διάσταση, διαλέγει τον πεπερασμένο και χωρίς προοπτικές δρόμο του κρατικού μονοπωλίου, των δίγραμμων συνταγών, τη διάθεση μόνο εγκεκριμένων φαρμάκων μέσω ΕΟΠΠΥ/ φαρμακείων και τα φαρμακευτικά πρότυπα στην μεταποίηση που θα ωφελήσουν τελικά λίγες μόνο (μεγάλες) εταιρίες που θα επιδιώξουν υψηλές επενδύσεις και όχι τους μικρομεσαίους παραγωγούς και μεταποιητές που είναι η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας.

Η διάθεση στην Ελληνική αγορά από εγχώριους παραγωγούς θα είναι ασύμφορη καιχρονοβόρα με αποτέλεσμα οι ασθενείς να έχουν στην διάθεσή τους μόνο τα εγκεκριμένα εισαγόμενα φάρμακα τα οποία θα αργήσουν να κυκλοφορήσουν. Το να θεωρηθεί δε νόμιμο μόνο το σκεύασμα ή το φάρμακο και όχι το ίδιο το φυτό, είναι ο απόλυτος παραλογισμός. Οι καθυστερήσεις στην τροποποίηση του νομοθετικού πλαισίου δίνουν την αίσθηση ότι μοιράζεται ήδη η πίτα προκαταβολικά, ενώ αν δεν θεσμοθετηθούν τα αδειοδοτημένα σημεία πώλησης, η διάθεση ξηρής δρόγης, η αυτοκαλλιέργεια και οι μη-κερδοσκοπικές ιατρικές λέσχες κάνναβης θα είναι τελικά εις βάρος της οικονομίας και των ασθενών, οι οποίοι θα καταλήγουν πάλι στην μαύρη αγορά που θα έχει χαμηλότερες τιμές και μεγαλύτερη ποικιλία.

Σε όλο τον κόσμο οι πολιτικές που στηρίζονται στην αποποινικοποίηση της χρήσης και κατοχής, καθώς και στα οφέλη της νόμιμης διάθεσης της Κάνναβης, κερδίζουν συνεχώς έδαφος έναντι της απαγόρευσης και της καταστολής [27- 30]. Στόχος γίνεται πλέον η διασφάλιση της δημόσιας υγείας, η μείωση της βλάβης και των εσόδων του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και τα οικονομικά οφέλη για τα δημόσια ταμεία. Τα αποτελέσματα δε είναι θεαματικά όπου έχει ρυθμιστεί η νόμιμη διάθεση της Κάνναβης: μείωση των θανάτων, της χρήσης και της εξάρτησης από οπιοειδή φάρμακα [31- 34], μείωση της χρήσης από ανήλικους και σταθερή χρήση από τον ενήλικο πληθυσμό [35- 39], μείωση των θανατηφόρων αυτοκινητιστικών ατυχημάτων [40] και των κρουσμάτων ενδο-οικογενειακής βίας [41, 42], μείωση της εγκληματικότητας και των συλλήψεων [43- 45], εξοικονόμηση πόρων και προσωπικού από την αστυνομία και τις δικαστικές αρχές [46, 47], βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών [48], και βέβαια σημαντικά οικονομικά οφέλη [49, 50].

Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό, ούτε να κάνουμε κάτι ριζοσπαστικό που δεν έχει γίνει αλλού. Χρειάζεται απλά να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα με λογική, αποφασιστικότητα και στη βάση των καλών διεθνών πρακτικών [51- 57]. Να συνδυάσουμε τα καλύτερα στοιχεία που βλέπουμε να εφαρμόζονται με επιτυχία σε άλλες χώρες και να τα προσαρμόσουμε στα ελληνικά δεδομένα και κουλτούρα.

Στις ΗΠΑ που τα προηγούμενα χρόνια πρωτοστάτησαν στον πόλεμο εναντίων της κάνναβης, με τη χρήση των δημοψηφισμάτων 29 Πολιτείες έχουν πλέον νομιμοποιήσει την ιατρική της χρήση και 6 από αυτές έχουν νομιμοποιήσει την γενική χρήση από τους ενήλικες πολίτες [58]. Στις περισσότερες πολιτείες έχει νομιμοποιηθεί και η αυτοκαλλιέργεια τεσσάρων μέχρι 24 φυτών, καθώς και ο θεσμός των φροντιστών ασθενών [59]. To 2016 οι νόμιμες πωλήσεις κάνναβης στις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 30% και έφτασαν τα 6.7 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ αναμένεται να ξεπεράσουν τα 20 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2021 σημειώνοντας ένα σταθερό ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 25%. Ένας εντυπωσιακός ρυθμός ανάπτυξης μεγαλύτερος και από την χρυσή εποχή των εταιριών τεχνολογίας [60] που έχει ήδη δημιουργήσει 150 χιλιάδες θέσεις εργασίας και θα δημιουργήσει περισσότερες θέσεις εργασίας μέχρι το 2020 από τον κατασκευαστικό τομέα [61]. Το Κολοράντο των 5.5 εκατομμυρίων κατοίκων, που έχει νομιμοποιήσει την γενική χρήση από ενήλικες, ξεπέρασε το 1.2 δισεκατομμύρια ευρώ σε πωλήσεις νόμιμης Κάνναβης το 2016, από τα οποία 200 εκατομμύρια κατέληξαν στα δημόσια ταμεία μέσω της φορολόγησης αλλά και σε κοινωνικές υποδομές [62, 63].

Η παγκόσμια αγορά της Κάνναβης για ιατρική και φαρμακευτική χρήση αναμένεται να ξεπεράσει τα 55 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2025 σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα [64], ενώ σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΟΗΕ περισσότερα από 182 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο καταναλώνουν Κάνναβη [65], της οποίας η παγκόσμια (παράνομη) αγορά εκτιμάται ότι ξεπερνάει τα 145 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως [66]. Στην Ευρώπη ένας στους οκτώ πολίτες έκανε χρήσης κάνναβης το τελευταίο έτος [67], ενώ για την Ελλάδα υπολογίζεται αυτό το ποσοστό γύρω στο 9-10% ανάμεσα στον γενικό πληθυσμό και τη νεολαία [68].

Σε όλο τον κόσμο υπάρχει αναβρασμός γύρω από την Κάνναβη και πολλές χώρες έχουν ήδη αλλάξει ή ετοιμάζονται να αλλάξουν τη νομοθεσία τους. Από την Ουρουγουάη [69], το Μεξικό [70], την Αργεντινή [71] και την Χιλή [72], μέχρι τον Καναδά [73], την Αυστραλία [74], το Ισραήλ [75] και πολλές χώρες της Ευρώπης [76] υπάρχει μια σημαντική κινητικότητα σε ότι αφορά τη νόμιμη ρύθμιση της Κάνναβης και ιδιαίτερο επενδυτικό ενδιαφέρον για την ιατρική/ φαρμακευτική, διατροφική και βιομηχανική εφαρμογή της.

Η παγκόσμια αγορά των τροφίμων από Κάνναβη αποτιμάται στα 200 εκατομμύρια ευρώ, ενώ η αντίστοιχη Ευρωπαϊκή στα 40 εκατομμύρια ευρώ με σταθερά αυξητικές τάσεις τα τελευταία χρόνια [77]. Η αγορά των προϊόντων Κανναβιδιόλης -CBD- (φάρμακα, τρόφιμα, συμπληρώματα διατροφής) αναμένεται να αναπτυχθεί κατά 700% μέχρι το 2020 σύμφωνα με το περιοδικό Forbes [78] φτάνοντας τα 2.1 δισεκατομμύρια δολάρια, από τα οποία τα 450 εκατομμύρια δολάρια θα προέρχονται από προϊόντα CBD βιομηχανικής κάνναβης (Sativa L.).

Είναι στο χέρι της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ να επιδιώξει ένα προοδευτικό και ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη νόμιμη διάθεση Κάνναβης για ιατρικούς- φαρμακευτικούς σκοπούς, που θα δώσει έμφαση στην εγχώρια, μικρομεσαία παραγωγή και μεταποίηση, στην έρευνα και στη διασφάλιση της δημόσιας υγείας και του δικαιώματος των ασθενών να προμηθεύονται και να καλλιεργούν νόμιμα το φάρμακό τους σε όποια μορφή το επιθυμούν, κόντρα στην συντήρηση και τον λαϊκισμό.

Η Κάνναβη μπορεί και πρέπει να γίνει αναπτυξιακή προτεραιότητα στην Ελλάδα που προσφέρει το ιδανικό κλίμα και τις γεωμορφολογικές συνθήκες για την ανάπτυξη ποιοτικών φυτών. Αλλιώς θα χάσουμε άλλη μια χρυσή παραγωγική ευκαιρία και όταν τελικά το πάρουμε απόφαση θα είναι ήδη πολύ αργά αφού η αγορά θα έχει ήδη μοιραστεί. Η Κάνναβη είναι το μέλλον και το απόλυτο εργαλείο για την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας. Ας την αφήσουμε να μας οδηγήσει έξω από την κρίση.

*Μιχάλης Θεοδωρόπουλος

Σύμβουλος Περιβάλλοντος και Εφαρμογών Κάνναβης

Ηλιόσποροι, ΚΑΝΝΑΒΙΟ, ENCOD, ICCI.

--------------------------------------------------------------------------------------------

ΠΗΓΕΣ

[1] http://norml.org/pdf_files/NORML_Clinical_Applications_for_Cannabis_and_Cannabinoids.pdf
[2] https://gallery.mailchimp.com/7f494613c5ad4db1b93e647ad/files/2709264d-d5be-413c-88fd-1be010cfd943/gmipub_48442_substance_cannabis.pdf
[3] http://iliosporoi.net/katarriptontas-5-mythous-gia-tin-kannavi/
[4] http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(07)60464-4/fulltext
[5] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28826544
[6] https://medicalmarijuana.procon.org/view.timeline.php?timelineID=000026
[7] https://www.huffingtonpost.com/the-influence/real-reasons-marijuana-is-banned_b_9210248.html
[8] https://ministryofhemp.com/truth/
[9] https://www.tni.org/files/download/rise_and_decline_ch1.pdf
[10] http://edition.cnn.com/2016/03/23/politics/john-ehrlichman-richard-nixon-drug-war-blacks-hippie/index.html
[11] https://www.theguardian.com/sustainable-business/2016/oct/22/recreational-marijuana-legalization-big-business
[12] http://www.esquire.com/lifestyle/health/a54160/big-pharma-against-legal-weed/
[13] https://www.usnews.com/opinion/articles/2014/12/08/pot-legalization-opponents-aim-to-protect-their-bottom-line
[14] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4089369/
[15] http://www.thedailychronic.net/2016/52390/big-alcohol-and-big-pharma-are-paying-politicians-to-block-marijuana-legalization/
[16] https://www.huffingtonpost.com/allen-frances/opioid-companies-lobby-ag_b_11287182.html
[17] http://www.mintpressnews.com/213030-2/213030/
[18] https://www.ganjapreneur.com/big-pharma-cannabis-monopoly-ganja-law/
[19] https://motherboard.vice.com/en_us/article/ezp5qm/big-pharma-marijuana-legalization
[20] http://www.unodc.org/documents/ungass2016//Contributions/Civil/OpenSociety/The_Economics_of_the_Drug_War_-_Unaccounted_Costs_Lost_Lives_Missed_Opportunities.pdf
[21] https://www.globalcommissionondrugs.org/reports/ , http://www.tdpf.org.uk/sites/default/files/Cost-Effectiveness.pdf
[22] https://www.researchgate.net/publication/6126757_The_Toxicology_of_Cannabis_and_Cannabis_Prohibition
[23] https://legaliseprotestival.blogspot.gr/
[24] http://iliosporoi.net/12-chronia-antiapagoreftiko-festival-ke-ekstratia-ilektroniki-ekdosi-gia-elefthero-katevasma/
[25] http://iliosporoi.net/protasis-gia-ena-olokliromeno-montelo-nomimis-rythmisis-tis-kannavis/
[26] http://cannabisnews.gr/i-apantisi-tou-ypourgou-ygeias-gia-tin-kannavi-pou-afise-polla-erotimata-anapantita/
[27] http://healthycanadians.gc.ca/task-force-marijuana-groupe-etude/framework-cadre/alt/framework-cadre-eng.pdf
[28] http://www.ccsa.ca/Resource%20Library/CCSA-Cannabis-Regulation-Lessons-Learned-Report-2015-en.pdf
[29] http://www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_212362_EN_Legal%20supply%20cannabis_update%202016.pdf
[30] https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/Walsh-Uruguay-final.pdf
[31] https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/article-abstract/1898878
[32] http://www.drugandalcoholdependence.com/article/S0376-8716(17)30076-5/abstract
[33] http://m.content.healthaffairs.org/content/35/7/1230
[34] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4392651/
[35] http://www.drugpolicy.org/sites/default/files/NewSolutions-MarijuanaReformRegulationWorks.pdf
[36] http://www.drugpolicy.org/sites/default/files/Marijuana_Legalization_Status_Report_101316.pdf
[37] https://www.cato.org/publications/policy-analysis/dose-reality-effect-state-marijuana-legalizations#full
[38] http://www.tdpf.org.uk/blog/success-portugal%E2%80%99s-decriminalisation-policy-%E2%80%93-seven-charts
[39] https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2016/12/21/one-of-the-greatest-fears-about-legalizing-marijuana-has-so-far-failed-to-happen/?utm_term=.5db6bc352d40
[40] http://ajph.aphapublications.org/doi/abs/10.2105/AJPH.2016.303577
[41] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25134048 , https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4282761/
[42] https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/38219/Aalen-Peter.pdf?sequence=1
[43] http://ftp.iza.org/dp10522.pdf
[44] https://cdpsdocs.state.co.us/ors/docs/reports/2016-SB13-283-Rpt.pdf
[45] https://www.drugpolicy.org/sites/default/files/Drug_Policy_Alliance_Status_Report_Marijuana_Legalization_in_Washington_July2015.pdf
[46] https://www.crcr.org/wp-content/uploads/2016/04/The-Economic-Impact-of-Marijuana-Tax-and-Regulation-in-Colorado_031716.pdf
[47] http://www.ofm.wa.gov/reports/marijuana_impacts_2015.pdf
[48] http://www.drugandalcoholdependence.com/article/S0376-8716(17)30088-1/abstract
[49] http://www.mjpolicygroup.com/pubs/MPG%20Impact%20of%20Marijuana%20on%20Colorado-Final.pdf
[50] https://eufloracolorado.com/economic-effects-of-colorados-legalization-of-cannabis-2017/
[51] https://www.mcmasterforum.org/docs/default-source/product-documents/rapid-responses/examining-the-impact-of-decriminalizing-or-legalizing-cannabis-for-recreational-use.pdf?sfvrsn=8
[52] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4627877/
[53] http://www.emcdda.europa.eu/publications/pods/legal-supply-of-cannabis_en
[54] http://www.tdpf.org.uk/resources/publications/how-regulate-cannabis-practical-guide
[55] http://www.alicerap.eu/resources/documents/doc_download/185-policy-paper-5-cannabis-from-prohibition-to-regulation.html
[56] http://www.ijdp.org/article/S0955-3959(17)30001-4/abstract
[57] https://www.rand.org/pubs/testimonies/CT461.html
[58] http://www.governing.com/gov-data/state-marijuana-laws-map-medical-recreational.html
[59] https://medicalmarijuana.procon.org/view.resource.php?resourceID=000881
[60] https://www.forbes.com/sites/debraborchardt/2017/01/03/marijuana-sales-totaled-6-7-billion-in-2016
[61] https://www.forbes.com/sites/debraborchardt/2017/02/22/marijuana-industry-projected-to-create-more-jobs-than-manufacturing-by-2020
[62] http://www.marketwatch.com/story/marijuana-tax-revenue-hit-200-million-in-colorado-as-sales-pass-1-billion-2017-02-10
[63] http://www.thecannabist.co/2017/02/09/colorado-marijuana-sales-2016/73415/
[64] http://www.grandviewresearch.com/press-release/global-medical-marijuana-market
[65] https://www.unodc.org/doc/wdr2016/WORLD_DRUG_REPORT_2016_web.pdf4
[66] https://www.unodc.org/documents/wdr/WDR_2009/WDR2009_Cannabis_Market.pdf , http://www.cicad.oas.org/drogas/elinforme/informeDrogas2013/laEconomicaNarcotrafico_ENG.pdf
[67] http://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/4135/TD0217210ENN.pdf
[68] http://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/4541/TDAT17001ELN.pdf
[69] http://www.drugpolicy.org/sites/default/files/Fact_Sheet_Marijuana_Legalization_in_Uruguay_0.pdf, https://www.swansea.ac.uk/media/Uruguay%20Situation%20Analysis.pdf, http://www.ijdp.org/article/S0955-3959(17)30055-5/pdf
[70] https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/06/21/mexico-just-legalized-medical-marijuana/?utm_term=.f57e4cf39de0
[71] http://www.drugpolicy.org/news/2017/04/argentina-legalizes-medical-marijuana
[72] https://www.reuters.com/article/us-chile-marijuana/chilean-pharmacies-begin-marijuana-medicine-sales-in-first-for-latam-idUSKBN1862OE
[73] https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-04-20/canada-s-plan-to-be-the-world-leader-in-legal-weed
[74] http://www.news.com.au/lifestyle/health/medical-marijuana-legal-in-australia-what-it-means-for-you/news-story/b61f0238f84be843855c20605bc17ed1
[75] http://www.jpost.com/Business-and-Innovation/Medical-cannabis-could-be-worth-more-to-Israel-than-natural-gas-412302
[76] http://iliosporoi.net/wp-content/uploads/modelanomimiskannabis-1.pdf
[77] http://eiha.org/media/2017/09/17-09-18-THC-Position-paper_EIHA.pdf
[78] https://www.forbes.com/sites/debraborchardt/2016/12/12/the-cannabis-market-that-could-grow-700-by-2020



πηγή tvxs

Τρίτη, 10 Οκτωβρίου 2017

Κλειτοριδεκτομή, ο κύκλος ενός εγκλήματος στο όνομα της παράδοσης



Ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων είναι μια αποτρόπαιη παράδοση. Μια παράδοση που ακόμη και στις χώρες στις οποίες εφαρμόζεται προκαλεί αντιδράσεις για την καταπάτηση των γυναικείων δικαιωμάτων και τους κινδύνους που εγκυμονεί τόσο για την σωματική, όσο και για την ψυχική υγεία των γυναικών που τον υφίστανται.

Είναι όμως μια πρακτική βαθιά ριζωμένη στην κουλτούρα και στο κοινωνικό γίγνεσθαι λαών και φυλών, που την συνδέουν άρρητα με την έννοια της ενηλικίωσης. Κι ενώ είμαστε πια στο 2017, ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων παραμένει γεγονός, παρότι μια παγκόσμια εκστρατεία βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε εξέλιξη προκειμένου αυτός να τερματιστεί.

Η πρακτική αφορά πολλές εκατομμύρια γυναίκες. Περίπου 200 εκατομμύρια κορίτσια και γυναίκες στον κόσμο υπολογίστηκαν το 2015, ότι ζουν έχοντας υποστεί κλειτοριδεκτομή, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της UNICEF. Μεταξύ των 200 εκατομμυρίων θυμάτων της πρακτικής αυτής, τα 44 εκατομμύρια είναι κορίτσια ηλικίας 14 ετών ή μικρότερα. Στις 30 χώρες στις οποίες η πρακτική αυτή είναι πιο εξαπλωμένη, η πλειοψηφία των κοριτσιών υποβάλλεται σε κλειτοριδεκτομή πριν από την ηλικία των 5 ετών.

Συνολικά, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περισσότερα από 125 εκατομμύρια κορίτσια και γυναίκες στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή έχουν υποχρεωθεί σε κλειτοριδεκτομή, ενώ ακόμη 30 εκατομμύρια, όπως αναφέρει η Unicef κινδυνεύουν να πέσουν θύματα αυτής της πρακτικής μέσα στην επόμενη δεκαετία.


 Ένα συγκλονιστικό animation του Al Jazeera για την κλειτοριδεκτομή


Τι πρέπει να γνωρίζουμε

Τι είναι ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων

Είναι ο ακρωτηριασμός μερικός ή ολικός των εξωτερικών γυναικείων γεννητικών οργάνων. Είναι επίσης γνωστός ως «τομή», «γυναικεία περιτομή» και «μύηση».

Ποιες χώρες ασκούν την πρακτική

Η πρακτική λαμβάνει χώρα σε πολλά μέρη του κόσμου, αλλά είναι πιο συνηθισμένη στην Αφρική, την Ασία και τη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ η πρακτική ακολουθείται σε ορισμένες κοινότητες στις ακόλουθες χώρες:
Στην Αφρική: Μπενίν, Μπουρκίνα Φάσο, Καμερούν, Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, Τσαντ, Ακτή Ελεφαντοστού, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Τζιμπουτί, Ερυθραία, Αιθιοπία, Γκάμπια, Γκάνα, Γουινέα Μπισσάου, Νιγηρία, Σενεγάλη, Σιέρρα Λεόνε, Σομαλία, Σουδάν, Τανζανία, Τόγκο, Ουγκάντα και Ζάμπια.
Στην Ασία: Ινδία, Ινδονησία, Μαλαισία, Πακιστάν και Σρι Λάνκα.
Στη Μέση Ανατολή: Υεμένη, Ομάν, Ιράκ, Ιράν, Παλαιστίνη, Ισραήλ, Αίγυπτος και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Στην Ανατολική Ευρώπη: Γεωργία και Ρωσία.
Στη Νότια Αμερική: Κολομβία, Ισημερινός, Παναμάς και Περού.

Επίσης η πρακτική ασκείται σε πολλές δυτικές χώρες, σε συγκεκριμένους πληθυσμούς της διασποράς. Μεταξύ των χωρών αυτών είναι η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Νέα Ζηλανδία, οι ΗΠΑ και η Βρετανία.



  «The Cut: Exploring FGM»: Ένα ντοκιμαντέρ ψάχνει απαντήσεις: Γιατί η επικίνδυνη και οδυνηρή πρακτική του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων εξακολουθεί να υφίσταται σε πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο; 

 
Γιατί εφαρμόζεται

Τα κίνητρα και οι δικαιολογίες που παρέχονται ποικίλλουν. Μεταξύ αυτών είναι:

Ο έλεγχος της γυναικείας σεξουαλικότητας: Ο ακρωτηριασμός αυτού του είδους έχει συνδεθεί με τον έλεγχο της γυναικείας σεξουαλικότητας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σε διαφορετικούς πολιτισμούς, ορισμένοι πιστεύουν ότι η πρακτική αυτή περιορίζει τις σεξουαλικές επιθυμίες των γυναικών κι έτσι αυξάνονται οι πιθανότητες να παραμείνουν παρθένες μέχρι να παντρευτούν.

Η θρησκεία
: Η πρακτική εφαρμόζεται τόσο σε μουσουλμανικές όσο και σε χριστιανικές κοινότητες, καθώς και σε οπαδούς αυτόχθονων θρησκειών. Αν και ούτε το Ισλάμ, ούτε ο Χριστιανισμός προωθούν αυτή την πρακτική, συχνά το θρησκευτικό δόγμα χρησιμοποιείται για να τη δικαιολογήσει.

Η κοινωνική υποχρέωση: Εν μέρει κυρίως λόγω της σύνδεσής της με τη θρησκεία, πολλές κοινωνίες θεωρούν τον ακρωτηριασμό κομμάτι της ανατροφής ενός κοριτσιού και της προετοιμασίας του να γίνει γυναίκα και παντρευτεί. Με την άμεση σύνδεση της πρακτικής τόσο με την προγαμιαία παρθενία και όσο και με την οικογενειακή πίστη, οι κοινωνικές πιέσεις για την εφαρμογή της στις γυναίκες είναι έντονες.

Ο οικονομικός παράγοντας: Εξαιτίας των παραπάνω, σε πολλές κοινότητες, ο ακρωτηριασμός των γεννητικών οργάνων αποτελεί προϋπόθεση για το γάμο. Σε μέρη όπου οι γυναίκες μπορεί να εξαρτώνται οικονομικά από το γάμο, αυτό παρουσιάζεται ως μια δικαιολογία για την εφαρμογή της πρακτικής.

Η αισθητική: Σε ορισμένες κοινότητες, ο ακρωτηριασμός των γεννητικών οργάνων παρουσιάζεται ως μια πρακτική που ομορφαίνει τη γυναίκα.



Μορφές

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, υπάρχουν τέσσερις μορφές ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων.

Τύπος Ι: Αναφέρεται απλώς ως κλειτοριδεκτομή και είναι η αφαίρεση της καλύπτρας της κλειτορίδας.

Τύπος ΙΙ: Αναφέρεται ως εκτομή. Αφαιρούνται η κλειτορίδα και τα μικρά χείλη, δηλαδή τα εσωτερικά χείλη του κόλπου.

Τύπος ΙΙΙ: Αναφέρεται ως αγκτηριασμός. Αφαιρούνται όλα τα εξωτερικά γεννητικά όργανα της γυναίκας. Επίσης γίνεται στένωση στην κολπική είσοδο.

Τύπος IV: Περιλαμβάνει όλες τις άλλες επεμβατικές διαδικασίες στα γυναικεία γεννητικά όργανα. Όπως το τρύπημα, το κέντημα, το κόψιμο, την απόξεση και την καυτηρίαση.

Ποιος κάνει τον ακρωτηριασμό

Συνήθως τον κάνουν τα παλαιότερα μέλη μιας κοινότητας ή συχνά γυναίκες που δεν διαθέτουν ιατρική εκπαίδευση. Κάποιες φορές πραγματοποιείται από ασκούντες την ιατρική και βοτανολόγους ή περιστασιακά από γυναίκες συγγενείς. Τέλος, σε ορισμένες περιπτώσεις τον κάνουν επαγγελματίες γιατροί.



Σε ποια ηλικία γίνεται;

Αυτό είναι κάτι που διαφέρει από τόπο σε τόπο, αλλά η πρακτική συνήθως εφαρμόζεται σε κορίτσια μεταξύ της βρεφικής ηλικίας και της ηλικίας των 15 ετών. Κάποιες φορές γίνεται μόλις δυο ημέρες μετά τη γέννηση του κοριτσιού.

Πόσες γυναίκες και κορίτσια επηρεάζονται;

Περίπου 6.000 κορίτσια υποβάλλονται σε ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων κάθε ημέρα. Το ένα τέταρτο των κοριτσιών είναι κάτω από 14ετών. Περισσότερα από τα μισά κορίτσια ζουν σε τρεις χώρες: την Ινδονησία, την Αίγυπτο και την Αιθιοπία.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της UNICEF το 2016, η οποία εξέτασε τον ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων σε κορίτσια ηλικίας από 15 έως 19 ετών, μείωση σημειώθηκε στην Αίγυπτο, τη Μπουρκίνα Φάσο, την Κένυα, τη Λιβερία και το Τόγκο.

Ωστόσο, λόγω της αύξησης του πληθυσμού, βάσει των σημερινών ποσοστών, ο αριθμός των κοριτσιών και των γυναικών που υποβάλλονται σε ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τα επόμενα 15 χρόνια.



Η προέλευση

Δεν είναι σαφής η προέλευση της πρακτικής του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων. Είναι, ωστόσο, γνωστό ότι εφαρμόστηκε από τους Φαραώ στην αρχαία Αίγυπτο. Ο ΟΗΕ επίσης αναφέρει ότι εφαρμοζόταν σε ορισμένες περιοχές της Αφρικής, των Φιλιππίνων, από ορισμένες φυλές στον Άνω Αμαζόνιο, από τη φυλή Αρούντα στην Αυστραλία από μερικούς από τους πρώτους Ρωμαίους και από Άραβες.

Οι γυναικολόγοι τον 19αι αιώνα τον χρησιμοποιούσαν τόσο στη Βρετανία, όσο και στις ΗΠΑ για να θεραπεύσουν ασθένειες, για παράδειγμα την επιληψία, την υστερία, τις ψυχικές διαταραχές, την κατάθλιψη ή για να διακόψουν τον γυναικείο αυνανισμό και τη νυμφομανία, ακόμη και τη γυναικεία ομοφυλοφιλία. Φυσικά η πρακτική δεν έχει καμία ιατρική ισχύ.

Οι επιπτώσεις στις γυναίκες και τα κορίτσια

Ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων δεν έχει κανένα αποδεδειγμένο όφελος για την υγεία της γυναίκας. Αντίθετα μπορεί να προκαλέσει σοβαρές και ανεπανόρθωτες σωματικές και ψυχικές βλάβες στις γυναίκες που υποβάλλονται σε αυτόν.

Η έκταση της ζημίας που προκαλείται μπορεί να εξαρτάται από τον τύπο του ακρωτηριασμού και από το αν αυτός που τον ασκεί έχει ή όχι ιατρική εκπαίδευση ή και από το αν είναι αποστειρωμένα τα εργαλεία που χρησιμοποιεί. Στην περίπτωση του αγκτηριασμού (Τύπος ΙΙΙ) εξαρτάται και από τη στένωση που γίνεται στον κόλπο. Από τον αν έχει αφεθεί, δηλαδή, μια μικρή οπή για τη διέλευση των ούρων και του εμμηνορροϊκού αίματος.

Τι μπορεί να πάθει μια γυναίκα:

  • Σοβαρή αιμορραγία, πόνο και σοκ, που μερικές φορές οδηγούν σε θάνατο
  • Λοίμωξη που μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο
  • Παρεμπόδιση των ούρων και της περιόδου
  • Λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος και HIV
  • Ψυχικές ασθένειες, συμπεριλαμβανομένης της διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD)
  • Σεξουαλικές δυσλειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης της δυσπαρευνίας (πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή)
  • Επιπλοκές κατά την εγκυμοσύνη και τον τοκετό, που μερικές φορές οδηγούν σε θάνατο



Ποιες χώρες έχουν απαγορεύσει τον ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων

Ο ακρωτηριασμός γεννητικών οργάνων έχει απαγορευτεί στις περισσότερες αφρικανικές χώρες, όπου οι γυναίκες πλήττονται από την εφαρμογή του καθώς και σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη και χώρες της Δύσης.

Οι κυρώσεις κυμαίνονται από τουλάχιστον έξι μήνες φυλακή έως και ισόβια κάθειρξη. Ορισμένες χώρες περιλαμβάνουν και χρηματικά πρόστιμα στην ποινή.

Ωστόσο, αυτοί οι νόμοι δεν εφαρμόζονται πάντα και η πρακτική συνεχίζεται σε πολλά μέρη επηρεάζοντας τη ζωή εκατομμυρίων γυναικών και κοριτσιών.


 


Διαβάστε επίσης: «Ποτέ χωρίς την κόρη μου» της Μπέτι Μαχμουντί

* Ο πίνακας είναι της καλλιτέχνιδας Olubunmi Temitope Oyesanya. Έχει τίτλο «Η μάστιγα» και είναι του 2008. Επιλέχθηκε για το εξώφυλλο του καταλόγου μιας έκθεσης με τίτλο: «Γυναίκες, μια ζωή γεμάτη πόνο» που έγινε στην Ολλανδία και αφορά των ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων. 


πηγή tvxs.gr

Δευτέρα, 21 Αυγούστου 2017

Συνεταιρισμοί της Τούπακ Αμάρου: Το "επικίνδυνο παράδειγμα"

Οικοδομώντας πόλεις του συνεργατισμού και του διαμοιρασμού

Στο κοινοτικά διαχεριζόμενο "Κάντρι" της Τούπακ Αμάρου, οι πισίνες δεν είναι πολυτέλεια για τους λίγους αλλά καθημερινότητα όλων

της Χριστίνας Πάντζου  / efsyn.gr


Ζούσαν σε μια από τις ξεχασμένες αυτοσχέδιες παραγκουπόλεις του Χουχούι, μιας βορειοδυτικής επαρχίας της Αργεντινής, όπου καταφεύγουν οι αποκλεισμένοι.

Οι «κανένας», παιδιά κανενός και ιδιοκτήτες τού τίποτα, όπως γράφει το ποίημα του Εδουάρντο Γκαλεάνο, αυτο-οργανώθηκαν.

Με όπλο την αλληλεγγύη, η συνοικιακή ένωση Τούπακ Αμάρου ξεκίνησε τη δράση της με την καμπάνια «Μια κούπα γάλα» για τα παιδιά των ανέργων, μια πρακτική που θα απλωθεί σε ολόκληρη την Αργεντινή τα χρόνια της χρεοκοπίας και της κρίσης.

Διανομή τροφίμων, συλλογικές κουζίνες, ανταλλαγές αγαθών και υπηρεσιών ήταν μόνο η αρχή για να οραματιστούν μια άλλη ζωή και μέσα από τη συλλογική δράση να την κάνουν πράξη.

Ξεκίνησαν να χτίζουν τα πρώτα σπίτια το 2004, όταν η κεντροαριστερή κυβέρνηση του Νέστορ Κίρτσνερ εμπιστεύτηκε στην Τούπακ Αμάρου κονδύλια για προγράμματα κοινωνικής στέγης.

Αντιμετώπισαν την κατοικία ως ένα συνολικό πρόβλημα κοινωνικής ένταξης.

Ηξεραν από πρώτο χέρι ότι η αστεγία είναι ο τελευταίος κρίκος μιας αλυσίδας δεινών και πως καμιά λύση δεν είναι βιώσιμη αν δεν δώσεις απάντηση και στα άλλα δεινά που αντιμετωπίζουν οι πιο φτωχοί των φτωχών: πρόσβαση στην αγορά εργασίας, την εκπαίδευση, την ασφάλιση, την υγεία.

Κι έκανε το όραμά της για μια πόλη του συνεργατισμού πραγματικότητα με τον κοινωνικά διαχειριζόμενο οικισμό Τούπακ Αμάρου με τις 6.000 κατοικίες στη συνοικία Αλτο Κομεδέρο της πρωτεύουσας της πολιτείας.


Ένας από τους δεκάδες συνεταιρισμούς του οικισμού Τούπακ Αμάρου |

Εκεί είναι η έδρα δεκάδων συνεταιρισμών (που απασχολούν περίπου 5.000 άτομα), ανάμεσά τους δύο μεταλλουργικών, ενός ξυλουργικού, ενός τσιμεντοπλακών κι άλλων οικοδομικών υλικών, ενός παραγωγής σωληνώσεων, που μειώνουν το κόστος κατασκευής έτσι ώστε τα ποσά που εξοικονομούνται να μπορούν να επανεπενδυθούν στην κοινότητα.

Με τους συνεταιρισμούς που παράγουν πολλά από τα απαιτούμενα υλικά και προσφέρουν την απαιτούμενη εργασία και με την κατάργηση κάθε ενδιάμεσου, κάθε κατοικία (54 τ.μ. με έναν μικρό κήπο) στοιχίζει 86.700 πέσος και δίνει δουλειά σε τέσσερα άτομα, ενώ οι ντόπιοι εργολάβοι χρεώνουν 130.000 και δημιουργούν μιάμιση θέση εργασίας ανά σπίτι.

Ο οικισμός Τούπακ Αμάρου μπορεί να επιδείξει ένα μοναδικό κοινωνικό έργο.

Διαθέτει νηπιαγωγείο, δημοτικό, γυμνάσιο και λύκειο με 2.500 εγγεγραμμένους μαθητές καθένα τους, μονάδα ενισχυτικής διδασκαλίας και ένα κέντρο επαγγελματικής κατάρτισης (με 1.800 φοιτητές) για τις ανάγκες των συνεταιρισμών που όλο και διευρύνουν το πεδίο δραστηριοποίησής τους.

Εχει δύο κέντρα πρωτοβάθμιας περίθαλψης, ιατρεία εξοπλισμένα με μηχανήματα υπερσύγχρονης τεχνολογίας, κινητές ιατρικές μονάδες, φαρμακείο και ένα πρότυπο κέντρο αποκατάστασης ατόμων με ειδικές ανάγκες.

Και πλάι στην κοινοτική κουζίνα δεσπόζει το κέντρο νομικών συμβουλών για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων των πολιτών.

Μιλάγρο Σάλα, η ιθαγενής που εμπνεύστηκε τον συνεργατικό οικισμό Τούπακ Αμάρου |

Δικαιώνοντας την επιλογή τους να δώσουν στον οικισμό τους το παρωνύμιο «το Κάντρι της Τούπακ» (από τα country clubs που προορίζονται αποκλειστικά για τους πλούσιους), διαθέτει πολιτιστικό κέντρο, θέατρο, κινηματογράφο, γήπεδα ποδοσφαίρου, μπάσκετ και ράγκμπι, ένα πάρκο δεινοσαύρων με φιγούρες παρμένες από το Jurassic Park ανάμεσα σε κούνιες και τσουλήθρες, έναν χώρο με ψησταριές και πάγκους για να συναντώνται οι οικογένειες κάτω από τη σκιά των δέντρων. Και σαν χολιγουντιανό σκηνικό προβάλλει ένα ομοίωμα του Ναού του Ηλιου των Ινκας για να τιμούν τους προγόνους τους οι ιθαγενείς (στην πλειονότητά τους) κάτοικοι, αλλά και ένα θαλάσσιο πάρκο με πισίνες.

Τα πάντα έχουν φτιαχτεί και λειτουργούν από τους συνεταιριστές-κατοίκους. Τα πάντα δωρεάν για όλους.

Τα πάντα υπό κοινοτικό έλεγχο και διαχείριση: από την καθαριότητα ώς τη συντήρηση. Τα πάντα, περιλαμβανομένου του χώρου, ως κοινά αγαθά.

«Το Κάντρι της Τούπακ Αμάρου προβάλλει ως πρότυπο μιας μετακαπιταλιστικής πόλης. Εγινε εφικτό μεταμορφώνοντας ένα εργαλείο πολιτικής για τη στέγη σε μια άλλη πολιτική που θέτει στο επίκεντρο τη διεκδίκηση των κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων των πολιτών που έως τότε ζούσαν στιγματισμένοι ιεραρχικά, κοινωνικά και φυλετικά», γράφει ο Χάιμε Σορίν, πρώην πρύτανης της Σχολής Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου του Μπουένος Αϊρες. «Δεν είναι ένα πολεοδομικό σύμπλεγμα, αλλά μια κοινωνική δομή που στηρίζει ένα σχέδιο ζωής κάνοντας πράξη το δικαίωμα στην πόλη ως κοινωνικά συλλογικό χώρο».
Λυσσαλέα αντίδραση

Γι' αυτό και συνάντησε τη λυσσαλέα αντίδραση του νέου κυβερνήτη του Χουχούι, Χεράρντο Μοράλες (ομοϊδεάτη του νεοφιλελεύθερου προέδρου Μαουρίσιο Μάκρι), και των κατασκευαστών και εργολάβων της επαρχίας, που είδαν τα συμφέροντά τους να πλήττονται από αυτό το «επικίνδυνο παράδειγμα».

Με την ανάληψη των καθηκόντων του τον Δεκέμβριο του 2015 ο Μοράλες έκοψε κάθε ενίσχυση και ανάθεση στους συνεταιρισμούς της Τούπακ Αμάρου.

Εναν μήνα μετά συνέλαβε τη Μιλάγρο Σάλα, την ιθαγενή ηγέτιδα της Τούπακ Αμάρου που οραματίστηκε αυτή την πόλη του συνεργατισμού, γιατί πρωτοστάτησε σε καθιστική διαμαρτυρία μπροστά στο κυβερνείο.

Παρά την καταδίκη της αυθαίρετης κράτησής της από ΟΗΕ, Ευρωκοινοβούλιο, Οργανισμό Αμερικανικών Κρατών και Διεθνή Αμνηστία, παρέμεινε προφυλακισμένη και πλέον υπόδικη με στημένες κατηγορίες για διασπάθιση δημόσιου χρήματος.

Εως την περασμένη εβδομάδα, όταν οι αρχές τηρώντας εν μέρει απόφαση του Διαμερικανικού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που ζητούσε την απελευθέρωσή της, την έθεσαν σε κατ' οίκον περιορισμό: όχι στο σπίτι της στην Τούπακ Αμάρου αλλά σε απόμακρη γειτονιά και σε ένα έρημο ημιτελές κτίσμα που έχει μόνο κουφώματα, χωρίς τζάμια στα παράθυρα και τις πόρτες, χωρίς ηλεκτρικό, νερό και αποχέτευση.

Μία ακόμη από τις πολλές ταπεινώσεις που επιφυλάσσει το σύστημα στους «κανέναν» όταν υψώνουν το ανάστημά τους και διεκδικούν μέσα από την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία να βγουν συλλογικά από την ανυπαρξία.





Κυριακή, 23 Ιουλίου 2017

Στοίχημα η χειραφέτηση των περιθωριοποιημένων και η ενίσχυση της μεσαίας τάξης

Συνέντευξη της Σίας Αναγνωστοπούλου στον Παύλο Κλαυδιανό και την εφημ. Εποχή
 

Μπαίνουμε στο δεύτερο ημίχρονο μετά και το πέρας της δεύτερης αξιολόγησης, σε λίγο πιο σταθερό έδαφος. Ποια η εκτίμησή σου;
 

Το κλείσιμο της δεύτερης αξιολόγησης δεν ήταν εύκολη υπόθεση, γι’ αυτό άλλωστε η αξία της ολοκλήρωσής της γίνεται μεγαλύτερη. Το γεγονός ότι οι διαπραγματεύσεις διήρκησαν πολύ, ότι η αξιωματική αντιπολίτευση διαμόρφωσε την αντιπολιτευτική της γραμμή πάνω στο μη κλείσιμό της και επένδυσε στην «ανικανότητα της κυβέρνησης» και την καταστροφή που επέρχεται εξαιτίας της, χρησιμοποιώντας μάλιστα όλα τα μέσα για να μποϋκοτάρει την ολοκλήρωσή της, επιβεβαιώνουν την αξία του αίσιου τερματισμού αυτής της φάσης. 

Σε ό,τι μας αφορά, είπαμε εξαρχής ότι δεν πανηγυρίζουμε, δεν ισχυριζόμαστε ότι γράφουμε κανένα αριστερό success story, απέναντι στο βαρύγδουπο δεξιό της προηγούμενης κυβέρνησης. 

Δεν μας ενδιαφέρουν έτσι κι αλλιώς τα success stories με τη χώρα σε επιτροπεία και την κοινωνία σε απόγνωση (τα ζήσαμε αυτά μέχρι το 2015), αλλά η προοπτική εξόδου από την κρίση με τη χώρα στο σύνολό της ελεύθερη. 

Λοιπόν, η ολοκλήρωσή της συνιστά σημαντικό σταθμό σε μια μακρά και επώδυνη στρατηγική που ξεκίνησε το 2015 και που έχει τρεις στόχους: 
α) την έξοδο της χώρας από την κρίση (από την επιτροπεία και τη λιτότητα), στην οποία την οδήγησαν τα δύο μεγάλα κόμματα της μεταπολιτευτικής περιόδου, 
β) την ανασυγκρότηση του κράτους, την αλλαγή παραγωγικού και αναπτυξιακού μοντέλου της χώρας, 
γ) την εμπέδωση μιας άλλης κοινωνικής πολιτικής, που θα διαμορφώνει συνείδηση πολίτη, καθώς και αλληλεγγύης μεταξύ των πολιτών, και όχι προνομιακού πελάτη σε σύγκρουση συμφερόντων με τον υπόλοιπο πληθυσμό, όπως γινόταν επί πολλές δεκαετίες. 

Το τελευταίο έχει ιδιαίτερη σημασία να το κατανοήσουμε, γιατί συνιστά πρόβλημα συγκρότησης του ίδιου του ελληνικού κράτους, πρόβλημα που διευκόλυνε αποφασιστικά τη διείσδυση του νεοφιλελευθερισμού στη χώρα μας: τη δημιουργία προνομιακών πελατών, θυλάκων εξουσίας προ-νεωτερικής εποχής, με τους οποίους η κάθε κυβέρνηση ανέπτυσσε προνομιακή συνομιλία σε βάρος του υπόλοιπου πληθυσμού (την ιστορία των ΜΜΕ, για παράδειγμα, υπό το πρίσμα αυτής της ευρύτερης προβληματικής πρέπει να τη δούμε, όχι αποσπασματικά και συγκυριακά). 

Το κλείσιμο, ωστόσο, της αξιολόγησης έχει σημασία γιατί η κυβέρνηση μπορεί, όσο διαρκεί η κρίση, να απαντά, και με πιο μεσοπρόθεσμο τρόπο, στα κοινωνικά προβλήματα που δημιούργησε η κρίση. 

Να αντιμετωπίσει δηλαδή, καταρχήν και κατεξοχήν τη «θανάσιμη πληγή στο σώμα της κοινωνίας», όπως έλεγε ο Έρικ Χοσμπάουμ, την ανεργία. 
Αν δεν υπάρξει απάντηση σε αυτό το πρόβλημα -για το οποίο ΝΔ και ΠΑΣΟΚ έχουν τεράστιες, ιστορικές ευθύνες (κάποτε πρέπει να μιλήσουμε γι’ αυτά: πώς είχε οχυρωθεί ένα κοινωνικό κράτος στις περιόδους ευμάρειας, πώς είχε συγκροτηθεί η επιδοματική πολιτική του, κλπ). 

Μέχρι τώρα δεν έχουν δώσει καμιά σοβαρή απάντηση, μόνο ότι θα το λύσει ο πλήρως ανεξέλεγκτος ιδιωτικός τομέας μόνος του -η κρίση δεν πρόκειται να τελειώσει. 
Εάν όμως το κράτος δεν γίνει ρυθμιστής, δεν ελέγξει την οικονομία και δεν εμπνεύσει, τότε δεν πρόκειται να αντιμετωπιστεί το μεγάλο ποσοστό ανεργίας,.

Η συμφωνία, όμως, με υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα πιέζει την οικονομία. Θα μπορέσει η κυβέρνηση να υλοποιήσει τις κοινωνικές πολιτικές που θέλει;
 

Είναι σωστό και γι’ αυτό προείπα ότι δεν πανηγυρίζουμε για το κλείσιμο της αξιολόγησης. Τα πλεονάσματα είναι υψηλά, και δεν θα επικαλεστώ εύκολα επιχειρήματα, πχ «ΝΔ και ΠΑΣΟΚ είχαν συμφωνήσει σε πολύ υψηλότερα». Ούτε ότι «είχαμε υπερ-πλεόνασμα τα δύο τελευταία χρόνια», κλπ. 

Δεδομένων, όμως, των συνθηκών που κυριαρχούν στην Ευρώπη, μέσα στις οποίες έκλεισε η αξιολόγηση, των συνθηκών της κρίσης όπου βρίσκεται η χώρα, η αξία του να υπάρχει αριστερή κυβέρνηση, και όχι δεξιά, αποκτά μεγαλύτερη αξία. 
Έχει σημασία πού θα ρίξεις το κέντρο βάρους της πολιτικής σου. 
Όλα τα κόμματα, (και η κυβέρνηση) για παράδειγμα μιλάνε για ανάπτυξη. Η ανάπτυξη, όμως, δεν συνιστά απλώς μια μεγέθυνση του ΑΕΠ. Έχει κοινωνικές διαστάσεις, κι αυτές ενδιαφέρουν μια κυβέρνηση με κορμό την Αριστερά. 
Η πολιτική που κάναμε με το ΕΣΠΑ το αποδεικνύει: με μια απλή σύγκριση με το παρελθόν θα καταλάβουμε τι εννοώ.

Το στοίχημα της Αριστεράς

Η κυβέρνηση, με βάση την εμπειρία του πρώτου ημιχρόνου, πώς θα πρέπει να πορευθεί από εδώ και πέρα;

 

Στο πρώτο ημίχρονο αυτό που έκανε η κυβέρνηση, στο πλαίσιο των καταναγκασμών που είχε, αλλά και των αδρανειών ενός υπονομευμένου ήδη προ κρίσης κοινωνικού κράτους, ήταν να εφαρμόσει το παράλληλο πρόγραμμα, για το οποίο συχνά λοιδορήθηκε από την αντιπολίτευση. 

Σε περίοδο, όμως, κρίσης η προσπάθεια να ξαναστήσεις στα πόδια τους, τους δύο πυλώνες του κοινωνικού κράτους –υγεία, παιδεία- οι οποίοι είχαν διαβρωθεί και πριν από την κρίση, αποτελεί ένα αριστερό στοίχημα, μείζονος σημασίας. 
Δεν θα αναφέρω παραδείγματα (πρόσβαση ανασφάλιστων, προσλήψεις προσωπικού στα νοσοκομεία, εξασφάλιση θέσεων μελών ΔΕΠ στα ΑΕΙ και πολλά άλλα), αλλά θα περιοριστώ μόνο σε αυτό. Την Τετάρτη συνεδρίασε η Επιτροπή της Βουλής για το δημογραφικό. Όλα τα κόμματα συμφώνησαν ότι η χώρα αντιμετωπίζει μεγάλο πρόβλημα. Ένας από τους παράγοντες επιδείνωσης των δημογραφικών δεικτών είναι η έξοδος των νέων ανθρώπων, η μετανάστευση (οι ανατολικές χώρες της Ευρώπης έχασαν πάνω από το 1/3 των νέων, γι’ αυτό η δημογραφική πτώση τους είναι μη αναστρέψιμη).
Η προσπάθεια της κυβέρνησης να αντιστρέψει αυτό το κύμα φυγής, κυρίως των πιο μορφωμένων νέων ανθρώπων (brain drain), με συστηματικό πρόγραμμα υποτροφιών, ερευνητικών θέσεων, κλπ., εγγράφεται όχι απλώς σε ένα παράλληλο πρόγραμμα, αλλά σε μια προοπτική μεσοπρόθεσμου οραματισμού του μέλλοντος της χώρας. 

Στην υγεία δεν συνιστά απλώς αποτροπή της κατάρρευσης του δημόσιου συστήματος. Συνιστά μέριμνα του κράτους για τη μη περιθωριοποίηση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού, ίσων ευκαιριών σε όλους. Συνιστά ξανα-στήσιμο του κοινωνικού κράτους, το οποίο με περισσή κοινωνική αναλγησία ΝΔ και ΠΑΣΟΚ οδήγησαν (και προ κρίσης) στην κατάρρευση. 
Στο ίδιο πλαίσιο εγγράφεται και η πολιτική του υπουργείου Εργασίας. Αυτό είναι το κοινωνικό κράτος: η χειραφέτηση των αδύναμων, η μη περιθωριοποίησή τους. 

Η τεράστια διαφορά μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ – ΝΔ έγκειται σε αυτό: 
Ο νεοφιλελευθερισμός περιθωριοποιεί μεγάλα τμήματα του πληθυσμού και εμβαθύνει τις σχέσεις με τους προνομιακούς πελάτες. 
Η αριστερή κυβέρνηση μάχεται κατά του νεοφιλελευθερισμού σε αυτό το πεδίο -να επαναφέρει στο προσκήνιο της ιστορίας τις περιθωριοποιημένες ομάδες, τον πιο φτωχό κόσμο, τους άνεργους, τους αόρατους στην κοινωνία. 
Αυτό ήταν και παραμένει ένα μεγάλο αριστερό στοίχημα.

Ξήλωμα του πελατειακού κράτους

Από εδώ και πέρα;
 

Ενώ θα εξακολουθεί η στήριξη των πιο περιθωριοποιημένων ομάδων και η ανασυγκρότηση του κράτους πρόνοιας, το επόμενο βήμα είναι να ξανανοίξει η κυβέρνηση συνομιλία με τα μεσαία στρώματα, διότι και αυτά πλήρωσαν ακριβά την κρίση. 
Είναι ένα άλλο μεγάλο στοίχημα. 

Αυτά τα στρώματα στήριξαν την κυβέρνηση και φαίνονται να απομακρύνονται, σε ένα ποσοστό τουλάχιστον, από αυτήν. 

Η ΝΔ, και όχι μόνο, προσπάθησε και προσπαθεί να «φιλοτεχνήσει» ένα σκοτεινό πρόσωπο της κυβέρνησης: λαϊκιστικό, αντιδημοκρατικό, αυταρχικό και αντιευρωπαϊκό. 

Προσπαθεί, συγχρόνως, να αναπτύξει τον κοινωνικό ανταγωνισμό στις κοινωνικές τάξεις, ανάμεσα ιδιωτικό και δημόσιο τομέα –ένα νέο, ιδιότυπο κοινωνικό εμφύλιο. 
Ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανίζεται ως εχθρός των ελεύθερων επαγγελματιών (κατά κάποιο τρόπο των πιο μορφωμένων), των επιχειρηματιών, των «ικανών» και των «άριστων» και υπέρ ενός «λαού» περιθωριακού, αμόρφωτου και ανίκανου, ενός «λαού» αντιευρωπαϊκού. Σημείωσα μία φράση του κ. Μητσοτάκη στη Βουλή για την οικονομία: «οι Έλληνες δεν βλέπουν τα λεφτά τους στις τσέπες τους, αλλά τα βλέπουν να πηγαίνουν στο κράτος».
Εδώ κρύβεται όλη η ουσία μιας κυρίαρχης νοοτροπίας που επί πάρα πολλά χρόνια διαμόρφωσε η Δεξιά, και αργότερα και το ΠΑΣΟΚ, νοοτροπία πάνω στην οποία θεμελιώθηκε το πελατειακό κράτος, το άδικο και κοινωνικά ανάλγητο κράτος. 
Που δεν κατόρθωσε να φτιάξει ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα, δεν έφτιαξε ισχυρούς θεσμούς πρόνοιας, που με τις προνομιακές σχέσεις με ιδιώτες, με «κάστες» δημοσίων υπαλλήλων (κυρίως ΔΕΚΟ) εναντίον μη προνομιούχων, κράτος της διόγκωσης και ενίσχυσης των προνεωτερικών θυλάκων εξουσίας (οι οποίοι εμφανίζονται ως οι πλέον μεταρρυθμιστικοί και απλώνουν τα πλοκάμια τους στο δεξιό, αλλά κυρίως στον κέντρο-δεξιό, αριστερό χώρο –κάποτε πρέπει να τους ονοματίσουμε). 
Της μίζας, της διαφθοράς και της διαπλοκής, το οποίο φοβάται η Δεξιά, αλλά και το ΠΑΣΟΚ, μήπως με τον ΣΥΡΙΖΑ ξηλωθεί. 

Πρέπει να ξηλωθεί, κι αυτό συνιστά ένα άλλο αριστερό, ιστορικό στοίχημα που αν αυτή η κυβέρνηση δεν κερδίσει, θα είναι υπόλογο απέναντι στην Ιστορία και την ελληνική κοινωνία.

Να δούμε λίγο γενικά την αντιπολιτευτική γραμμή της Νέας Δημοκρατίας;
 

Φαίνεται να είναι μια απολύτως επιφανειακή, επικοινωνιακή-τηλεοπτική πολιτική γραμμή, με συνεπικουρία των ΜΜΕ. 
Πχ, σποτάκια με τα ψέματα Τσίπρα, δημιουργία κλίματος καταστροφής, αίσθησης αυταρχικής, λαϊκιστικής κυβέρνησης. Όχι επί της ουσίας αντιπολιτευτική γραμμή για την οικονομία, την κοινωνική πολιτική, κλπ. 
Κι όσες φορές ο κ. Μητσοτάκης αναφέρθηκε σε αυτά, δεν τα πήγε τόσο καλά, τα στελέχη της ΝΔ προέβαιναν σε διορθωτικές κινήσεις.

Προς το παρόν η ΝΔ επιδιώκει να απομονώσει την κυβέρνηση σαν αντι-θεσμική δύναμη, βρίσκει και συμμάχους. Αυτό πώς το πετυχαίνει κατά τη γνώμη σου και πώς πρέπει να απαντήσει η κυβέρνηση;
 

Αυτή είναι πολύ σωστή παρατήρηση. Η ΝΔ επιδιώκει (και η εκκολαπτόμενη κεντρο-αριστερά) να απομονώσει την κυβέρνηση από τα μεσαία μορφωμένα στρώματα, στα όπου είχε επιρροή ο ΣΥΡΙΖΑ. 

Ποντάρει στο ότι μεγάλο μέρος της κοινωνίας αποτελείται, πλέον, από μορφωμένους και προσπαθεί να «φιλοτεχνήσει» ένα σκοτεινό πρόσωπο της κυβέρνησης. Να την παρουσιάσει σαν ένα παράδοξο, ανωμαλία της πολιτικής ζωής, περίεργο πρόσωπο που σπάει τον εκσυγχρονιστικό, ευρωπαϊκό καθρέφτη της χώρας. 

Σε αυτό το πεδίο προσπαθεί η αντιπολίτευση να σύρει την κυβέρνηση, και σε αυτό να δοθεί η μάχη. 

Έχει πολλούς θεσμικούς και εξω-θεσμικούς αρωγούς. Θεωρώ ότι αυτή η αντιπολιτευτική τακτική έχει κοντά ποδάρια, ωστόσο μην την υποτιμήσουμε, και κυρίως μην πέφτουμε στην παγίδα, όπου έχουμε πέσει αρκετές φορές. 

Για να έχει όντως κοντά ποδάρια, πρέπει να κινηθούμε πιο προσεχτικά, όχι σε επικοινωνιακό επίπεδο –στείρους διαξιφισμούς με τη ΝΔ. 
Να εντάξουμε τη σημερινή τακτική της αντιπολίτευσης σε μια συνέχεια ιδεολογικών και πολιτικών επιλογών που οδήγησαν τη χώρα εδώ, που έστησαν το πελατειακό και ανάλγητο κράτος. 

Δεν μπορεί να απαντούν οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι με τον ίδιο τρόπο που προκαλεί η ΝΔ («κι εσείς τότε κάνατε αυτό»), αλλά να απαντάμε στην κοινωνία, γιατί η Δεξιά παραμένει επί 100 και πλέον χρόνια Δεξιά.

Το ζήτημα της Δικαιοσύνης

Υπάρχει, πράγματι, πλούσιο υλικό.
 

Πολύ. Παράδειγμα, αυτά, τελευταία, με τη δικαστική εξουσία. Δεν χρειάζεται να ανοίξει μέτωπο κανείς κυβερνητικός με τη δικαστική εξουσία, αρκεί εμείς οι βουλευτές να συγκεντρώσουμε διάφορες αποφάσεις της Δικαιοσύνης που ποτέ δεν εφαρμόστηκαν ή διάφορες αποφάσεις της που ελήφθησαν με γνώμονα τα συμφέροντα των προνεωτερικών θυλάκων εξουσίας. 

Άλλο παράδειγμα, εξαιτίας του οποίου τα πανεπιστήμια έχουν χάσει πολλά λεφτά, ιδίως την περίοδο της κρίσης. 
Από το 1997 νόμος προέβλεπε οι καθηγητές πανεπιστημίου, γιατροί, δικηγόροι, πολιτικοί μηχανικοί κοκ που ασκούν ελεύθερο επάγγελμα, αλλά χρησιμοποιούν τον τίτλο του καθηγητή, άρα χρησιμοποιούν ένα δημόσιο αγαθό που πληρώνουν οι φορολογούμενοι, ότι πρέπει να αποδίδουν στα πανεπιστήμια το 15% των κερδών τους ετησίως. 
Αυτός ο νόμος δεν εφαρμόστηκε ή εφαρμόστηκε ελλιπώς (από τους μη προνομιούχους), ενώ το ΣτΕ «έσωσε» με απόφασή του αυτούς που είχαν την «εξυπνάδα» να συστήσουν εταιρία για να ξεφύγουν από το νόμο. 
Τα ΑΕΙ έχασαν πολλά χρήματα. 
Είναι αυτά τα χρήματα που η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ εκπαίδευσαν την κοινωνία ότι είναι δημόσια, επομένως τζάμπα. 

Άλλο παράδειγμα: σύμφωνα με το άρθρο 16 του Συντάγματος η παιδεία είναι δημόσια και δωρεάν. Για τα μεταπτυχιακά ειδικά υπάρχει απόφαση του ΣτΕ, που προβλέπει σε εξαιρετικές περιπτώσεις δίδακτρα, το ύψος των οποίων ορίζει ο κοινός νομοθέτης, δηλαδή ο υπουργός. 
Ποτέ και από καμιά κυβέρνηση δεν εφαρμόστηκε αυτή η απόφαση. Δεν είδα ΠΑΣΟΚ και ΝΔ να εγκαλούν τα ΑΕΙ για μη εφαρμογή της. 
Δεν είδα τις κυβερνήσεις τους να σέβονται την απόφαση της Δικαιοσύνης και να επιβάλλουν κανόνες στα ΑΕΙ, αντί να αφήσουν τα δίδακτρα να ανέβουν στο θεό. 
Δεν είδα να κόπτονται για τον σεβασμό στη θεσμικότητα, κλπ. 
Παρεμπιπτόντως, η κυβέρνησή μας οφείλει να τη σεβαστεί. 

Είναι πολλά τα παραδείγματα σύμπραξης φορέων προ-νεωτερικής εξουσίας οι οποίοι ασκούν πραγματική εξουσία σε αυτή τη χώρα υπό τη «διακριτική εποπτεία» των μεταπολιτευτικών κυβερνήσεων. 

Τα ΜΜΕ είναι το άλλο κραυγαλέο παράδειγμα. Η κυβέρνηση οφείλει, αντί να ρίχνει βολίδες στον αέρα, να ξαναστήσει τους ιδεολογικούς της αρμούς και να δείξει ότι η κριτική στις αποφάσεις της Δικαιοσύνης δεν έχει στόχο να πλήξει το θεσμό, αλλά να σπάσουν αυτούς τους προ-νεωτερικούς θύλακες εξουσίας που ελέγχουν το θεσμικό σύστημα της χώρας. 

Έτσι πρέπει να αποκαταστήσει τις σχέσεις του με τα μεσαία στρώματα ο ΣΥΡΙΖΑ, κι εκεί θα φανεί αν η κεντροαριστερά είναι κέντρο με αριστερό πρόσημο, κι όχι ένα κέντρο παντός καιρού και ιδεολογίας.

Στόχος της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ η συντηρητικοποίηση της κοινωνίας

Στο ζήτημα της εκπαίδευσης η ΝΔ, και ο κ. Μητσοτάκης προσωπικά, υψώνει σκληρή ιδεολογική αντιπαράθεση προς την κυβέρνηση.
 

Η παιδεία είναι το κατεξοχήν πεδίο ιδεολογικής αντιπαράθεσης, εκεί θα παιχτούν πολλές μάχες. Η ΝΔ, όμως, εκτός από την πρόταση για ιδιωτικά πανεπιστήμια, την πρόταση για άνοιγμα της παιδείας στον ιδιωτικό τομέα, δεν μας λέει τίποτε άλλο. Επομένως, θα προχωρήσει σε αναθεώρηση του Συντάγματος (άρθρο 16), την οποία γι’ άλλα μείζονος σημασίας για τη δημοκρατία ζητήματα (απλή αναλογική) δεν θέλει. Ενώ δεν προτείνει απολύτως τίποτε επί της ουσίας, αντιθέτως προσπαθεί να δημιουργήσει εικόνα χάους, ανομίας, πλήρους αταξίας για τα ΑΕΙ. Προσπαθεί μεθοδικά να υπονομεύσει τη δημόσια εκπαίδευση, χτίζοντας εικόνα μη λειτουργίας των δημόσιων ιδρυμάτων, επομένως να αναδείξει ως αναγκαιότητα την ίδρυση ιδιωτικών. 

Στο στόχαστρο, βέβαια, είναι το πανεπιστημιακό άσυλο. Κι ενώ όλοι γνωρίζουμε ότι δεν είναι το κύριο πρόβλημα (τώρα που, υποτίθεται, υπάρχει χάος στα ΑΕΙ δεν ισχύει το άσυλο), για τη ΝΔ και τις δήθεν μεταρρυθμιστικές δυνάμεις τίθεται στο επίκεντρο για ένα λόγο: επιδιώκεται το ξερίζωμα μιας παράδοσης, μνήμης που συνδέει όχι μόνο τα ΑΕΙ, αλλά και την κοινωνία με το μεταπολιτευτικό, διεκδικητικό, επομένως δημοκρατικό παρελθόν. Όπως είχε πει η κ. Διαμαντοπούλου «θέλω να αλλάξω το DNA του πανεπιστημίου» και μέσω αυτού της κοινωνίας, προσθέτει η ΝΔ. Όλη αυτή η συζήτηση περί ασύλου σε μια χώρα που σέβεται τις συγκροτητικές δημοκρατικές της παραδόσεις θα ήταν γελοία.

Αναγκαία η ριζοσπαστική απάντηση


Κατά τη γνώμη σου αυτού του είδους η προσέγγιση, αγγίζει την κοινωνία; Ακολουθείται και από άλλα κόμματα της ελάσσονος αντιπολίτευσης, με άλλες παραδόσεις.
 

Είναι παράδοξο το ΠΑΣΟΚ να συντάσσεται τόσο εύκολα με τη ΝΔ σε αυτό το θέμα. Αλλά που στοχεύουν; Σε ένα πράγμα: στη συντηρητικοποίηση της κοινωνίας. Δεν είναι καθόλου απλό, πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί σε αυτό. 
Η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ προϋπέθετε και συνεπαγόταν μια σχετική ή λιγότερη σχετική αριστερή ριζοσπαστικοποίηση της κοινωνίας. Η ΝΔ τώρα επιδιώκει να δείξει ότι αυτή η ριζοσπαστικοποίηση ήταν καταστροφική γιατί, μεταξύ άλλων, επέφερε ανασφάλεια, αταξία, αναρχία. Ο ΣΥΡΙΖΑ συνιστά απειλή, όχι μόνο για την οικονομία, αλλά για την ίδια την ασφάλεια της κοινωνίας. Στοχεύει στη συντηρητικοποίηση της κοινωνίας, κάτι που αποτελεί άλλωστε και πρόταγμα του νεοφιλελευθερισμού. 
Οι διαρκείς εικόνες χάους στα πανεπιστήμια, το «άβατο» των Εξαρχείων, η ανασφάλεια, είναι καλά μελετημένες και ιδεολογικά στοχευμένες κινήσεις που δεν πρέπει να αγνοήσουμε. 

Με το άσυλο, λοιπόν, η ΝΔ δεν απευθύνεται στην πανεπιστημιακή κοινότητα, αλλά μέσω αυτού απευθύνεται στην κοινωνία, της οποίας επιδιώκει να κινητοποιήσει τα συντηρητικά ανακλαστικά. Γι’ αυτό, για μας το άσυλο πρέπει να εγγραφεί στη δημόσια, δωρεάν και δημοκρατική παράδοση του Πανεπιστημίου, το οποίο ήταν και πρέπει να παραμείνει ανοικτό στην κοινωνία. 
Με αυτή την έννοια, το νομοσχέδιο που θα κατατεθεί στη Βουλή πρέπει να απαντά στα μεγάλα, σημερινά προβλήματα (μεταπτυχιακά, θεσμική αναδιοργάνωση, ανακοπή της ιδιότυπης ιδιωτικοποίησης από μέσα της δημόσιας Παιδείας) των ΑΕΙ. 
Να επικαιροποιηθεί το άσυλο ως σταθμός του δημοκρατικού μεταρρυθμισμού, που άρχισε πριν δεκαετίες και απολύτως συμμεριζόταν το τότε ΠΑΣΟΚ.

Σ’ όλα αυτά η ΝΔ έχει σύμμαχό της πολλά ΜΜΕ. Η κυβέρνηση πώς να απαντήσει, όταν δεν προβάλλονται πράγματα που κάνει, ή οι θέσεις της;
 

Αυτό είναι το μεγάλο ζήτημα, όταν η επικοινωνία γίνεται ουσία. Βέβαια να υπενθυμίσω κάτι, και για αυτό δεν θα πρέπει να απαντάμε επιφανειακά και εμείς στην προπαγάνδα τους. 
Η κοινωνία απέδειξε -εκλογές του ’15, δημοψήφισμα, εκλογές Σεπτέμβρη- ότι δεν υποκύπτει τόσο εύκολα στην προπαγάνδα. Σίγουρα, ο κόσμος τώρα είναι πιο ανίσχυρος απέναντι στην προπαγάνδα των καναλιών, γιατί έχει κουραστεί, γιατί έχουν διαψευστεί κάποιες προσδοκίες του. 
Εμείς, ωστόσο, οφείλουμε να απαντήσουμε μέσω των καναλιών, όχι στην προπαγάνδα τους, αλλά σε αυτό που πραγματικά πονάει την κοινωνία. Να απαντάμε με ειλικρίνεια και διαρκή τάση λογοδοσίας.
 
Άμεση αναζήτηση προοπτικής για το Κυπριακό

Οι βάσιμες ελπίδες για το Κυπριακό διαψεύστηκαν. Πού οφείλεται κατά τη γνώμη σου;

- Το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό ήταν μια άσχημη εξέλιξη. Ακόμα κι αν οι ευθύνες βρίσκονται στην αδιάλλακτη στάση της Τουρκίας, για τη χώρα και κυρίως για την Κυπριακή Δημοκρατία, για την Κύπρο συνολικά, η εξέλιξη δεν είναι η καλύτερη δυνατή. Δεν αρκεί, λοιπόν, να αποδοθούν οι ευθύνες και να ησυχάσουμε. 

Πρέπει να αναζητηθούν άμεσα οι προοπτικές για τη λύση: σε ευρωπαϊκό πλαίσιο, σε διεθνές, μεταξύ των δύο κοινοτήτων; Όποιες κι αν είναι, πρέπει γρήγορα να ονοματιστούν και να υπάρξει δραστηριοποίηση. 
Έχω γράψει και μιλήσει άπειρες φορές για το Κυπριακό, γι αυτό δεν έχω σκοπό να επεκταθώ στις τελευταίες εξελίξεις, για τις οποίες δεν γνωρίζω παρά αυτά που γνωρίζουμε όλοι από την ενημέρωση που είχαμε στη Βουλή. Θα περιοριστώ μόνο σε αυτό: Η μη λύση του Κυπριακού δεν είναι λύση (κυρίως γα την Αριστερά), πολύ περισσότερο που διανύουμε περίοδο πολύ πυκνού ιστορικού χρόνου. 
Πρέπει να τεθούν, πλέον, κάποια κρίσιμα ερωτήματα: για πόσο διάστημα και με τι συνέπειες μπορεί η Κύπρος να παραμένει με το μισό της σχεδόν έδαφος υπό κατοχικό στρατό, διχοτομημένη εδαφικά, σε απρόβλεπτο περιβάλλον; Επίσης να τεθεί επιτακτικά το ερώτημα του κατά πόσο η εθνική γραμμή για το Κυπριακό, στην οποία συναινούν όλες οι πολιτικές δυνάμεις (ακόμα και η Χρυσή Αυγή), αποδίδουν στο «δίκαιη και βιώσιμη λύση» το ίδιο ομοσπονδιακό περιεχόμενο.

Στην αρχή του διαλόγου το διεθνές ενδιαφέρον, π.χ. ΕΕ, ΗΠΑ, ΟΗΕ, δημιουργούσε την αίσθηση ότι όντως επιζητούν λύση. Ήταν έτσι;
 

Θεωρώ πως ναι, και πολύ περισσότερο ότι στην Κύπρο είχαμε δύο ηγέτες που ήθελαν και είχαν πολεμήσει υπέρ της λύσης. Ο Μουσταφά Ακιντζί ήταν ένας από τους ηγέτες που αναδείχθηκαν στο δρόμο, στις διαδηλώσεις κατά του κατοχικού στρατού, όχι μέσα από ένα καθεστωτικό ή κατοχικό σύστημα. 
Τι συνέβη και δεν υπήρξε λύση, τι συνέβη και η αδιαλλαξία της Τουρκίας νίκησε κατά κράτος τους πάντες (ΟΗΕ, ΕΕ, κλπ). 
Για παράδειγμα, σε ποιο βαθμό η ΕΕ είναι διατεθειμένη πλέον να συζητήσει πολιτικά τα σύνορά της και να επιβάλλει τους κανόνες της. 
Σε ποιο βαθμό ο ΟΗΕ μπορεί να επιβάλλει τις αποφάσεις του. 
Όλα αυτά χρειάζονται σε βάθος συζήτηση, με όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία.



Η Σία Αναγνωστοπούλου είναι βουλεύτρια Αχαϊας του ΣΥΡΙΖΑ

Δευτέρα, 3 Ιουλίου 2017

Οι Περιπέτειες του Προτάγματος της Αποανάπτυξης και της Αλληλέγγυας/Συνεργατικής Οικονομίας στην Ελλάδα της Κρίσης



Γιώργος Λιερός

Με την αποανάπτυξη και την αλληλέγγυα και συνεργατική οικονομία προσπαθήσαμε να σχεδιάσουμε μια απάντηση στην κρίση. Ήδη από το 2010 -με την αρχή των μνημονίων- κατατέθηκε στον δημόσιο διάλογο και περιγράφηκε με μια σχετική επάρκεια το πρόταγμα της αποανάπτυξης, ενώ σκιαγραφήθηκε σε αδρές γραμμές ο ρόλος της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας στην παραγωγική ανασυγκρότηση και την έξοδο από την κρίση σε μια αντικαπιταλιστική κατεύθυνση. Την περίοδο 2010-12 στοχαστές όπως ο Σερζ Λατούς είχαν μιλήσει σε κατάμεστα αμφιθέατρα, κυκλοφόρησαν βιβλία, καταβλήθηκαν πολλές προσπάθειες να μεταφερθεί η εμπειρία της Λατινικής Αμερικής αλλά και της Ευρώπης, κινητοποιήθηκαν οι πανεπιστημιακοί κ.λπ. Με την ώθηση που έδωσαν οι πλατείες πολλαπλασιάστηκαν οι δομές αλληλεγγύης και τα συνεργατικά εγχειρήματα.

Μέχρι την αρχή του 2012 τα βασικά είχαν λίγο-πολύ ειπωθεί: παραγωγικοί/καταναλωτικοί συνεταιρισμοί, αυτοδιαχείριση των χρεωκοπημένων επιχειρήσεων, τοπικές κοινωνικά ελεγχόμενες αυτοσυντηρούμενες οικονομίες, οικονομίες εγγύτητας, τροφική κυριαρχία, ενεργειακή αυτάρκεια από τοπικές ανανεώσιμες πηγές, τοπική επεξεργασία της αγροτικής παραγωγής, βιοτεχνικά/βιομηχανικά τοπικά οικοσυστήματα, μια τεχνολογικά προηγμένη μαστορική, τοπικές αγορές, τοπικά νομίσματα, συντονισμός των μικρής κλίμακας οικονομιών σε ευρύτερες βιοπεριφέρειες.

Σήμερα, το 2017, είμαστε πλέον αναγκασμένοι να ομολογήσουμε ότι αυτές οι ιδέες, και οι πρώτες πειραματικές πρακτικές, δεν έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν μια υπολογίσιμη κοινωνική δυναμική, να αποτελέσουν τα πρώτα έστω βήματα σε μια διαδικασία παραγωγικής/κοινωνικής ανασυγκρότησης υπό την ηγεμονία των λαϊκών τάξεων. Γιατί;

– Ούτε καν εμείς δεν μπορούσαμε να φανταστούμε το 2010 ποια ήταν η πραγματική έκταση που είχε πάρει η τραγωδία των κοινών στην Ελλάδα. Το 2010, σε μια μεγάλη έκταση, η καταστροφή των τοπικών κοινωνιών είχε ήδη συντελεστεί, περισσότερο βέβαια όσον αφορά τις γειτονιές των μεγάλων αστικών κέντρων, λιγότερο στις επαρχιακές πόλεις και χωριά. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στη χώρα μας μόνο το 7% των αγροτών είναι συνεταιρισμένοι, ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά της Ευρώπης, όπου συνήθως συνεταιρισμένοι είναι το 50-80% των αγροτών, οι ενεργοί αγροτικοί συνεταιρισμοί στην Ελλάδα δεν ξεπερνούν τους 150[1]. Ήδη πριν ξεκινήσει η κρίση είχε εξανεμιστεί το «κοινωνικό κεφάλαιο», οι δυνατοί κοινωνικοί δεσμοί, που θα επέτρεπαν την ρωμαλέα ανάπτυξη της κοινωνικής οικονομίας, ένα μαζικό κίνημα συλλογικής αυτοαπασχόλησης κ.λπ.

– Τα κόμματα της Αριστεράς -συμπτώματα και ενεργοί συντελεστές της τραγωδίας των κοινών- ήταν αδιάφορα (ΣΥΡΙΖΑ) ή και εχθρικά (ΚΚΕ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ) σ’ αυτές τις ιδέες και πρακτικές και η έχθρα τους δεν ερχόταν από το παρελθόν, η συλλήβδην απόρριψη των συνεταιρισμών δεν θα μπορούσε καν να περάσει από το μυαλό των παλαιότερων σταλινικών. Ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ δεν υιοθέτησε ποτέ, και μάλιστα ως κύριο μέρος του προγράμματος του, τις απόψεις της αυτοδιαχείρισης, των αγροτοβιομηχανικών συνεταιρισμών, της κοινωνικοποίησης (αντί της κρατικοποίησης) όπως το ΠΑΣΟΚ το 1974-81. Αλλά ακόμα κι αν ο ΣΥΡΙΖΑ ήθελε, δεν θα μπορούσε -κάτι τέτοιο προϋποθέτει σιδερένια γιακωβινική θέληση και όχι τιποτένιους απατεώνες- να μετασχηματίσει τις σκόρπιες θεωρητικές ιδέες σε συνεκτικές κρατικές πολιτικές στην κατεύθυνση της «κατασκευής του κατασκευαστή[2]» της παραγωγικής ανασυγκρότησης (του κατασκευαστή που εξέλειπε λόγω της τραγωδίας των κοινών). Το 2012-15 η διεκδίκηση μιας κυβέρνησης που θα έσκιζε τα μνημόνια, θα έπρεπε να συμβαδίζει με την προετοιμασία ενός καλοδουλεμένου σχεδίου το οποίο θα επέτρεπε στην κυβέρνηση της Αριστεράς να δράσει ως θεσμικός καταλύτης -ο όρος είναι της Ε. Όστρομ- για να απελευθερώσει μπλοκαρισμένες κοινωνικές δυναμικές. Μα τι πάμε και τους ζητάμε τώρα! Τρία χρόνια στην κυβέρνηση και ακόμη δεν έχουν καταφέρει να σχεδιάσουν μια στοιχειώδη πολιτική για την κοινωνική οικονομία!

Η ουτοπία της Αριστεράς -και εδώ συμφωνούν όλες οι τάσεις- είναι ένα κράτος στο οποίο όλοι είναι δημόσιοι υπάλληλοι. Ο κρατισμός της Αριστεράς είναι η ιδεολογία, η ψευδής συνείδηση που συνοδεύει την κοινωνική αναβάθμιση των ανθρώπων της, οι οποίοι από τη δεκαετία του 1980 και μετά ανέρχονται κοινωνικά, χάνουν την επαφή τους με τα υπόγεια της κοινωνίας και υιοθετούν ατομικές στάσεις ζωής που συνάδουν με τον πολιτισμικό φιλελευθερισμό. Δεν είναι μόνο μια αναλογία με το «παράδοξο» των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που η εφαρμογή τους τις τελευταίες δεκαετίες οδήγησε στη γιγάντωση των κρατικοδίαιτων επιχειρηματικών συμφερόντων. Αυτός ο κρατισμός και μάλιστα συνδυασμένος με μια κούφια επαναστατική φρασεολογία, έναν αφόρητα κουραστικό βερμπαλισμό για την εργατική τάξη, την επανάσταση, την ταξική μεροληψία, τα ταξικά πρόσημα και άλλα τέτοια που δεν δεσμεύουν πρακτικά σε τίποτα, λειτουργεί σαν ψευδής συνείδηση, σαν ιδεολογία, μια διπλή γλώσσα που συγκαλύπτει βαθιά φιλελεύθερες πρακτικές και στάσεις ζωής.

– Τις ιδέες της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας και της αποανάπτυξης τις υιοθέτησαν οι οικολόγοι, αντιεξουσιαστές, μέλη του ΣΥΡΙΖΑ, άνθρωποι των κινημάτων κ.ά. οι οποίοι λειτουργήσαμε μάλλον σαν μια εσωτερική αντιπολίτευση στις ιδέες της Αριστεράς και όχι σαν προπομπός ενός πραγματικού κοινωνικού κινήματος. Επτά χρόνια μετά, είμαστε ακόμη κυρίως ένας πολιτικοϊδεολογικός χώρος, δεν είναι τυχαίο το ότι οι πρωτοβουλίες για τον συντονισμό των εγχειρημάτων είναι ίσως περισσότερες από τα ίδια τα εγχειρήματα. Ως επί το πλείστον μοιραζόμαστε το ίδιο κοινωνικό έδαφος με την Αριστερά, μερικές φορές απλώς είμαστε πιο ειλικρινείς, άλλοτε πάλι -ευτυχώς όχι πια τόσο συχνά- δίνουμε το στίγμα ενός χιπισμού μεσηλίκων. Σε κάθε περίπτωση οι ώμοι μας αποδείχτηκαν αδύναμοι για τα βαριά καθήκοντα της περιόδου.

Μιλώντας για την τραγωδία των κοινών στη χώρα μας ουσιαστικά αναφερόμαστε στον κίνδυνο να χαθεί η σπουδαία ελληνική παράδοση ανεξαρτησίας, ανεξαρτησία σε επίπεδο ατομικό, οικογενειακό, κοινοτικό, πολιτικό (όχι ότι αυτή η παράδοση είναι η μόνη στην περιοχή, η Ροζάβα είναι μόνο ένα επεισόδιο μιας άλλης εξίσου παλιάς και σπουδαίας παράδοσης στην άλλη πλευρά του Αιγαίου).

Ο νεότερος ελληνισμός κυοφορήθηκε στις κοινότητες των ελληνικών βουνών και των νησιών οι οποίες όχι μόνο ήταν πρακτικά κοινωνίες έξω από το κράτος, αλλά επίσης ήταν στενά συνδεδεμένες με τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα της εποχής τους: Παρίσι, Βιέννη, Μόσχα, Κωνσταντινούπολη, Κάιρο, Βαγδάτη. Εδώ ωρίμασαν οι δυνάμεις οι οποίες διεξήγαγαν με επιτυχία τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, το 1821. Έκτοτε γνωρίσαμε τρεις γύρους καταστροφής των κοινών.

Τον πρώτο γύρο τον επιχείρησε το αρτιγέννητο ελληνικό έθνος-κράτος. Και όμως όχι μόνο άντεξαν οι παλαιότερες κοινοτικές δομές αλλά ήδη από τα τέλη του 19ου αι. αναδύεται μια ιδιαίτερα πλούσια συλλογική ζωή με νέες μορφές και περιεχόμενα: συνεταιρισμοί αγροτικοί και αστικοί, «συντεχνίες», σωματεία, ταμεία αλληλοβοήθειας, αυτασφάλισης, μορφωτικοί και εκπαιδευτικοί όμιλοι κ.ά. Όλος αυτός ο κοινωνικός και πολιτιστικός πλούτος υποστρώνει μια έντονη δημόσια ζωή και θα κορυφωθεί με την ελεύθερη Ελλάδα των βουνών, την Ελλάδα του ΕΑΜ, ένα κοινοτικό κράτος, μια πραγματική κοινοτική δημοκρατία όπως την είχε ονειρευτεί ο Καραβίδας.

Ο δεύτερος γύρος καταστροφής των κοινών ήταν υπόθεση της αντεπανάστασης και του μετεμφυλιακού κράτους που οικοδόμησε.

Ο τρίτος και πιο αποφασιστικός γύρος, δεν χρησιμοποίησε τόσο τη βία αλλά τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1980 με την «πρώτη φορά Αριστερά» (το ΠΑΣΟΚ) και ολοκληρώνεται στις μέρες μας στο καθεστώς της κρίσης με την «δεύτερη φορά Αριστερά» (τον ΣΥΡΙΖΑ). Ό,τι δεν κατάφερε με την καταστολή το μετεμφυλιακό κράτος, το πέτυχαν τα ευρωπαϊκά προγράμματα.

Ήδη από την αρχή της κρίσης -και αυτό σήμερα γίνεται περισσότερο καθαρό από ποτέ- δεν ήταν δυνατή κανενός είδους παραγωγική ανασυγκρότηση έξω από ένα ευρύτερο κίνημα κοινωνικής, πολιτισμικής και πολιτικής αναγέννησης, τέτοιου που να ανοίγει δρόμους και για όλους τους άλλους λαούς της περιοχής. Το πρόταγμα της αποανάπτυξης -και μαζί εκείνο της άμεσης δημοκρατίας- παραπέμπει σε ένα τέτοιο πολυεπίπεδο κίνημα. Είμαστε σε θέση να αναδείξουμε πρακτικά αυτό το πρόταγμα σε όλο τον πλούτο των περιεχομένων του;

Σημειώσεις:

[1] Σύμφωνα με την Ματίνα Κανάκη, 5η συνεδρία της 4ης Μαΐου 2017 του 1ου Πανελλήνιου Διεπιστημονικού Συνεδρίου για τα Κοινά και την Κοινωνική Αλληλέγγυα Οικονομία, ΑΠΘ.

[2] Πρόκειται για μια φράση με την οποία ο Α. Γκράμσι αναφέρεται στην πολιτική του Ιταλού πρωθυπουργού Φ. Κρίσπι (1818-1901) ο οποίος ασκώντας την εξουσία με σιδερένιο χέρι βοήθησε στην ανάδυση της βιομηχανικής αστικής τάξης της Β. Ιταλίας, II Risorgimento, ελλ. Εκδ. Στοχαστής 1987, σ. 130.

*Το παρόν κείμενο έχει σαν βάση την εισήγηση στη συζήτηση με θέμα «Το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης-Μετάβασης ως απάντηση στην καταστροφή του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών» που έγινε στα πλαίσια του πρόσφατου «4ου Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου Κοινωνικής Αλληλέγγυας Οικονομίας» (Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, 9-11 Ιουνίου, Αθήνα).



Κυριακή, 11 Ιουνίου 2017

Είμαστε αιχμάλωτοι -αλλά έχουμε wi-fi.


Μια σύγχρονη παραβολή...

του Γελωτοποιού

“Ξέρεις πώς πέθανε ο τελευταίος τίγρης της Τασμανίας;” με ρωτάει ο Τηλέμαχος στο αυτοκίνητο.

Πάντα νοιαζόταν να διαβάζει για τα ζώα, σε εγκυκλοπαίδειες και σε βιβλία. Τώρα πια, σχεδόν έντεκα, ψάχνει στο διαδίκτυο για ό,τι θέλει να μάθει.

“Πέθανε στον ζωολογικό κήπο. Ήταν ο τελευταίος που υπήρχε και τον άφησαν να πεθάνει εκεί μέσα. Το 1936. Υπάρχει και βίντεο.”

Στη φωνή του διακρίνω θλίψη και απορία.

“Το ‘χω δει το βίντεο”, του λέω προσέχοντας τον δρόμο.

Περιμένει να του πω κάτι ακόμα. Η απάντηση μου είναι χωρίς αξία.

“Γιατί τον αφήσαν να πεθάνει εκεί μέσα;”
“Δεν υπήρχε άλλος. Τι να έκαναν;”
“Να τον άφηναν ελεύθερο.”
“Πάλι θα πέθαινε.”
“Ναι, αλλά θα πέθαινε ελεύθερος.”

Ο Τηλέμαχος, ως παιδί, κι ως άνθρωπος ευαίσθητος, είδε το βίντεο κι ένιωσε την απόγνωση του τελευταίου τίγρη. Δεν σκέφτηκε κυνικά ή επιστημονικά. Ένιωσε.

Πίστεψε ότι θα ήταν καλύτερο να τον αφήσουν να φύγει. Να χαθεί στα δάση της Τασμανίας, να κυνηγήσει, να ψάξει μήπως βρει ένα τελευταίο θηλυκό -έναν αρσενικό έστω, για να πιούνε μπύρες αντικρίζοντας την εξάλειψη.

“Να πεθάνει ελεύθερος”, αυτό είπε ο Τηλέμαχος.

~~

Αργότερα, κάμποσες ώρες μετά μου ξαναμιλάει για τον τίγρη.

“Τον είχαν επικηρύξει”, μου είπε. “Επειδή τους έτρωγε τα πρόβατα.”

“Οι πρώτες επικυρήξεις ξεκίνησαν από το 1830, και μεταξύ του 1888 και 1909 η τοπική κυβέρνηση της Τασμανίας πλήρωνε 1 λίρα για κάθε νεκρό ενήλικο θυλακίνο και 10 σελίνια για τα κουτάβια τους. Τα αρχεία δείχνουν, πως εξαργυρώθηκαν συνολικά 2.184 επικυρήξεις, αλλά πιστεύεται πως σκοτώθηκαν πολλοί περισσότεροι θυλακίνοι πέρα από τις επικυρήξεις που πληρώθηκαν. Η εξαφάνιση τους, αποδίδεται συχνά σε αυτές τις αμείωτης έντασης προσπάθειες των γεωργών, κτηνοτρόφων και κυνηγών επικυρήξεων.” πηγή wikipedia

“Πώς το ‘καναν αυτό;” με ρωτάει.
“Για τον τίγρη ρωτάς;” του λέω. “Για το ζώο; Οι Ευρωπαίοι που πήγαν στην Τασμανία βρήκαν ανθρώπους, που ζούσαν σε πρωτόγονη κατάσταση. Τους εξόντωσαν όλους. Τους επικήρυξαν κι αυτούς. 5 λίρες για κάθε μεγάλο και 2 λίρες για κάθε παιδί. Την τελευταία Τασμανή την ονόμασαν Τρουγκανίνι, και πέθανε το 1876. Φυλακισμένη κι εκείνη, με ρούχα ευρωπαϊκά, σε σπίτι ευρωπαϊκό.”

Κάνω μια μικρή παύση. Τ’ αυτοκίνητα μποτιλιαρισμένα. Πού πάμε; Τι τρέχουμε να προλάβουμε;

“Εξόντωσαν κι εξοντώνουν ανθρώπους. Νομίζεις ότι θα λυπόντουσαν τα ζώα;”
“Γιατί είναι έτσι ο άνθρωπος;” με ρωτάει και φυσικά δεν μπορώ ν’ απαντήσω στην ερώτηση του.

Γιατί είναι έτσι ο άνθρωπος;

~~

Την επόμενη ή μπορεί τη μεθεπόμενη μέρα, για λόγους άσχετους με τη συζήτηση που προανέφερα, βάζω να δω μια ταινία του Μελ Γκίμπσον, το “Apocalypto”.

Ο σκηνοθέτης προσπαθεί να αποδώσει μια εικόνα της προκολομβιανής Αμερικής, πώς ζούσαν οι αυτόχθονες πριν την εισβολή των Ευρωπαίων και την αρχή της Μεγάλης Γενοκτονίας (δες παλιότερο κείμενο “Η μεγαλύτερη γενοκτονία της ανθρωπότητας”).

Παρά τα ιστορικά λάθη, που δεν πρέπει να μας απασχολούν σ’ ένα καλλιτεχνικό έργο, ο Γκίμπσον δίνει με πολλή ένταση και βία, τη διαφορά ανάμεσα στους ανθρώπους του δάσους, τις μικρές φυλές-ομάδες, και στους Μάγια.

Οι Μάγια είχαν αναπτύξει τον “λαμπρότερο” πολιτισμό του δυτικού ημισφαιρίου, ισάξιο σε πολλά επιτεύγματα εκείνων της Αιγύπτου, της Ινδίας και της Κίνας.

Όμως ποιο ήταν το “καύσιμο” του πολιτισμού των Μάγια; Όπως συμβαίνει σε κάθε αυτοκρατορία, είτε είναι η Ρωμαϊκή είτε είναι η Βρετανική, το καύσιμο είναι οι άνθρωποι, το αίμα τους και ο ιδρώτας τους.

Πόλεμος και σκλαβιά, πόλεμος και εκμετάλλευση. Όσο μεγαλώνει μια ομάδα ανθρώπων και αποκτά συγκεντρωτική εξουσία, από φυλή σε έθνος σε πόλη σε βασίλειο σε αυτοκρατορία, τόσο αυξάνονται οι ανάγκες της για καύσιμα, τόσο πιο βίαιη γίνεται, τόσο περισσότερο αίμα και ιδρώτα ζητάει.

~~

Η αυτοκρατορία των Μάγια παρήκμασε πριν την εισβολή των Ευρωπαίων. Αυτό συμβαίνει σε όλες τις αυτοκρατορίες. Φτάνουν στο ύψιστο σημείο μεγέθους που μπορούν κι έπειτα τελειώνουν οι πόροι. Τότε κάποιοι άλλοι, έρχονται να πάρουν τη θέση τους.

Η Βυζαντινή αυτοκρατορία είχε παρακμάσει πολύ πριν έρθουν οι Τούρκοι. Ο Τζέγκινς Χαν οδήγησε τους Μογγόλους απ’ τον Ειρηνικό ως την Κασπία, όταν οι Κινέζοι δεν μπορούσαν πια ν’ αντισταθούν.

Το μόνο κοινό σημείο σ’ όλες τις αυτοκρατορίες που έχουν ακμάσει και παρακμάσει στον πλανήτη μας είναι η βία, ο πόλεμος, το αίμα.

Καμία αυτοκρατορία δεν επικράτησε ειρηνικά-φιλοσοφικά.

~~

Οι ινδιάνοι του δάσους ζούσαν κι επιβίωναν ως μέρος του δάσους. Σπάνια έτρωγαν κρέας, τα μεγάλα θηράματα ήταν γιορτή για την ομάδα. Συνήθως αρκούνταν σε μικρά ζώα-ερπετά-τρωκτικά. Φοβούνταν τον ιαγουάρο και θα τον σκότωναν αν τον έβρισκαν μπροστά τους -για να επιζήσουν. Όμως την ίδια στιγμή τον σέβονταν κι ήξεραν ότι είναι εξίσου σημαντικός μ’ εκείνους -αν όχι ανώτερος.

Οι ινδιάνοι της αυτοκρατορίας των Μάγια, έπρεπε να ταΐσουν-ντύσουν-στολίσουν τους βασιλιάδες, την αριστοκρατία, τους ιερείς, τους στρατιώτες, τους τεχνίτες, τους υπηρέτες, τις πόρνες, τους δούλους. Καθώς το καλαμπόκι δεν αποδίδει αρκετά μέσα στη ζούγκλα και μεγάλα κοπάδια δεν μπορούσαν να συντηρηθούν (η οικολογία προηγείται της κοινωνιολογίας), αναγκάστηκαν να αναζητήσουν πρωτεΐνες στο ανθρώπινο κρέας (δες παλιότερο κείμενο (Ανθρωποφαγία – ή πώς να μαγειρέψετε τους συγγενείς σας).

Η ανθρωποφαγία ήταν ανάγκη για τους Μάγια -και η θρησκεία ήταν η νομιμοποίηση της ανάγκης.

Με τη σειρά της η χριστιανική θρησκεία καθαγίασε την εισβολή και τον σφαγιασμό των ινδιάνων. Όχι για τροφή, αλλά για πλούτο, κυριαρχία, επέκταση.

Αυτός είναι ο άνθρωπος. Γιατί είναι έτσι ο άνθρωπος;

~~

Λίγο μετά τα μεσάνυχτα, κάπου στην Ευρώπη:
Τ’ αυτοκίνητα παρκαρισμένα παντού. Ο γκιόνης δεν ακούγεται απόψε. Μόνο τ’ αυτοκίνητα και τα μηχανάκια.

Απέναντι εξαόροφες πολυκατοικίες, με το συναγερμό απέξω να προειδοποιεί τους διαρρήκτες.

Μόνα ζωντανά τα σκυλιά που γαβγίζουν στα μπαλκόνια και τα φυτά που μαραίνονται στα γλαστράκια. Και τα καρτερικά δέντρα στο πεζοδρόμιο.

Δεν μπορώ καν να δω τον ουρανό απ’ το μπαλκόνι που κάθομαι. Κι εκεί, αν σκύψω μπροστά, μετά βίας φαίνονται τρία αστέρια.

Δεν έχουμε καμία επαφή με τη φύση, τη ζωή, μόνο τσιμέντο και led. Αλλά το συνηθίσαμε -κι έχουμε και wifi.

Και πρέπει να σηκωθούμε νωρίς το πρωί για το σχολείο κι ύστερα δουλειά κι ύστερα περισσότερες υποχρεώσεις κι ύστερα…

Στην παγκόσμια αυτοκρατορία το καύσιμο είμαστε εμείς.

Να πεθαίνουμε αιχμάλωτοι σαν τον τελευταίο τίγρη της Τασμανίας και -αυτό είναι το πιο αστείο- να νομίζουμε ότι είμαστε ελεύθεροι.

Αυτό είναι το πιο τραγικό: Νομίζουμε ότι είμαστε ελεύθεροι.

Αλλά έχουμε wi-fi.


πηγή sanejoker.info