Σάββατο, 28 Ιανουαρίου 2017

Γιατί σχηματίζονται οι ανθρώπινες ομάδες;

Léon Herschtritt, A life for photography! LA COLLECTION

του Γιώργου Κουτσαντώνη

"Η λογική των σταδιακών μεταβιβάσεων στην ιεράρχηση, τη δομή, το κύρος, τους κανόνες, και την ένταξη, είναι ο μυστικός τόπος γένεσης της κοινωνικής πραγματικότητας."

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από την δ’ έκδοση του 2ου τόμου του βιβλίου Κοινωνιολογία – Κοινωνική Οργάνωση και Πολιτισμικές Διεργασίες του Ν. Χ. Τάτση, Εκδόσεις Οδυσσέας 1994. Ο συγγραφέας προσεγγίζει ένα ζήτημα μεγάλης σημασίας,το οποίο είναι ο σχηματισμός και η οργάνωση των ανθρώπινων ομάδων. Μέσα στο χαοτικό περιβάλλον της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας, που χαρακτηρίζεται κυρίως από την απομόνωση και τον ατομικισμό, είναι ένα κείμενο αφορμή για ερωτήματα, προβληματισμό αλλά και ενστάσεις. Προσφέρεται επίσης και για μια ανάγνωση απ’ την «ανάποδη», δηλαδή για την αναζήτηση όλων εκείνων των στοιχείων που λειτουργούν ή καταλήγουν να δρουν αποτρεπτικά, ανασταλτικά και διαλυτικά.


Σχηματισμός των ομάδων

Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει δικαιολογημένα ότι το ερώτημα «γιατί σχηματίζονται οι ανθρώπινες ομάδες», αποτελεί βασικό πρόβλημα ενασχόλησης των κοινωνιολόγων. Παραδόξως το ερώτημα αυτό στη γενικότητά του δεν έχει γίνει αντικείμενο διεξοδικής επεξεργασίας, όπως άλλωστε και άλλα θέματα κοινωνικής οντολογίας. Υπάρχουν διάφορες ερμηνείες για τη σχετική απουσία μελετών, αλλά αποτελούν ένα ζήτημα εκτός των ορίων της παρούσης εργασίας. Να αναφέρουμε ενδεικτικά την προσήλωση στη δυναμική των ομάδων όπως η κοινωνική αλλαγή που έχει σαφώς ιδεολογικό χαρακτήρα, τη σπουδή ιδιαίτερων τύπων συλλογικής ζωής, και τις λανθάνουσες βιολογικές-ψυχολογικές θεμελιώσεις των ομάδων που άπτονται μιας παρόμοιας ανάλυσης. 
Η δική μας αναφορά εδώ θα περιοριστεί σε κάποιες εξειδικευμένες θεωρητικές προσεγγίσεις με ερείσματα σε ερευνητικές αναζητήσεις.

1. Οι Νόρμαν Γκούντμαν και Γκάρυ Τ. Μαρξ παραδέχονται ότι η επίτευξη κάποιων στόχων θα πρέπει λογικά να θεωρηθεί ως η πλέον κοινή αιτία για την οποία δημιουργούνται ανθρώπινες ομάδες, αν και δεν είναι αναγκαίο να υπάρχει συγκεκριμενοποίηση αυτών των στόχων από την αρχή. Το ερώτημα όμως είναι, πώς επιλέγονται τα μέλη μιας ομάδας; Οι Γκούντμαν και Γ. Τ. Μαρξ αναφέρουν δύο συγκεκριμένους λόγους, τη γειτονική συνύπαρξη και την κοινωνική ομοιότητα. Παραθέτουν δε προς υποστήριξη της επιλογής των δύο αυτών διαστάσεων αφενός μια παλαιότερη έρευνα του Λήον Φέστιντζερ και αφετέρου μια νεότερη του Ντ. Μπυρν και των συνεργατών τους. Ο Φέστιντζερ βρήκε ότι η απόσταση που χωρίζει τα άτομα είναι για την επιλογή φίλων και μάλιστα η ελαχιστοποίησή της αυξάνει σε πολύ μεγάλο βαθμό την κοινωνική συναναστροφή. Η επίδραση της γειτνίασης ήταν πάντοτε γνωστή, αλλά είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς το μέγεθος της ασκούμενης επιρροής. Αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι η συμβίωση δημιουργεί πλέγματα αλληλοδράσεων που οδηγούν αναπόφευκτα σε αναζητήσεις ομαδικής καθιέρωσης των προτύπων συμπεριφοράς και κατ’ επέκταση την επισημοποίηση των σκοπών τους οποίους αυτά τα πρότυπα συνήθως επιδιώκουν να υλοποιήσουν. Με άλλα λόγια, ο σχηματισμός της ομάδας μέσα από το συγχρωτισμό και τον επικοινωνιακό σύνδεσμο των ατόμων συνιστά μια πρωτόλεια μορφή δομικών και θεσμικών σχηματισμών. Ο Μπυρν προσδιόρισε ότι οι ελεύθερες επιλογές των ατόμων ακολουθούν σχεδόν μαγνητικά ομαδικές καταστάσεις που έχουν με αυτά κοινότητα αξιών και ενδιαφερόντων. Υπάρχει μια διαρκής προσπάθεια συνένωσης των ομοίων σε κάποιο κοινωνικό πλαίσιο -ηλικία, φύλο, παιδεία, θρήσκευμα, εθνότητα, επάγγελμα, κ.λπ. Ο Μπυρν θεμελίωσε ακόμη και τη δυναμική εξάπλωση της ομοιότητας. Την επέκτασή της, δηλαδή, και σε άλλους τομείς, οι οποίοι δεν υφίσταντο στην αρχική επαφή της ομαδικής συγκρότησης.

2. Ο γνωστός μελετητής της συλλογικής συμπεριφοράς Νηλ Tζ. Σμέλσερ παραθέτει τέσσερις ειδικότερους λόγους ομαδοποίησης:

α. Το λειτουργικό, ο οποίος προφανώς οδηγεί στην επιτέλεση κάποιον έργου που δεν είναι δυνατόν να γίνει με απλή δι-ατομική προσπάθεια. Υπάρχει ένας στόχος και η ομάδα δημιουργείται για την υλοποίησή του. Δεν έχει ιδιαίτερη σημασία τι είναι ο σκοπός αυτός ή τι είδους ομάδα Θα δομηθεί. Από τον επιστημονικό σύλλογο μέχρι τη συμμορία κλεφτών και από την επιχειρηματική ένωση μέχρι το πολιτικό κόμμα, κοινός είναι ο λειτουργικός χαρακτήρας για το έργο που έχουν αναλάβει και επιθυμούν να διεκπεραιώσουν.

β. Τον εκφραστικό, ο οποίος τείνει να ικανοποιήσει την ανάγκη των ατόμων για «αποδοχή, κοινωνικό κύρος, και συναναστροφή». Οι ομάδες αυτές έχουν συχνά ένα έντονο στοιχείο αυτόνομης και σχετικά αυθόρμητης δράσης και δεν επηρεάζονται από εξωτερικούς παράγοντες. Ο Σμέλσερ διευκρινίζει πως συχνά τα όρια των εκφραστικών και λειτουργικών ομάδων είναι δυσδιάκριτα. Μια λειτουργική ομάδα ενδέχεται να παρέχει κύρος (π.χ. τα μέλη μιας αντιστασιακής ομάδας επιβραβεύονται με τιμητική διάκριση για τους αγώνες τους εναντίον της δικτατορίας), ενώ μια εκφραστική ομάδα μπορεί να στραφεί προς την επιδίωξη στόχων ευρύτερης κοινωνικής χρησιμότητας (π.χ. τα μέλη ενός πολιτιστικού ομίλου αναλαμβάνουν εκστρατεία μείωσης τον αναλφαβητισμού).

γ. Τον προστατευτικό, που ωθεί τα άτομα να αναζητήσουν μια ομάδα διαφυγής των προσωπικών τους βιωμάτων. Ο Σμέλσερ μνημονεύει μια έρευνα τον κοινωνικού ψυχολόγου Στάνλεϋ Σάχτερ για να υποστηρίξει την αναγκαγκαιότητα αυτής της κατηγορίας. Ο Σάχτερ διαπίστωσε πειραματικά πως αν έχουν να επιλέξουν ανάμεσα στην προσωπική και τη συλλογική αντιμετώπιση δυσχερών καταστάσεων, τα άτομα θα επιλέξουν τον ομαδικό προστατευτισμό. Οι ομάδες κατά τον Σάχτερ, μειώνουν σημαντικά τα αρνητικά συναισθήματα παρέχοντας επιβεβαιωτικές εγγυήσεις ασφάλειας και άλλων υπηρεσιών.

δ. Τον ψυχικό, ο οποίος υποκαθιστά τις οικογενειακές σχέσεις, ιδιαίτερα τη γονική ταύτιση και εξάρτηση. Ο Σμέλσερ αναγνωρίζει ότι η αιτία αυτή είναι ουσιαστικά η πλήρωση των συναισθηματικών αναγκών τον ατόμου. Η θεωρητική της προέλευση είναι ασφαλώς ψυχαναλυτική, αφού ο Φρόυντ έβλεπε την ομάδα σαν μια μορφή συμβολικής ανάπλασης της οικογένειας. Στην ομάδα το άτομο αναζητά όλα εκείνα τα στοιχεία πού έβρισκε στην αρχική οικογενειακή του ζωή. Τα παραδείγματα τον «στρατού» και της «εκκλησίας» με τους δύο θεμελιακούς εναλλακτικούς τύπους εξουσιαστικής συνάρτησης (επιβολή και αγάπη) δίδουν το νόημα της θέσης του Φρόυντ για τη σχέση γονέων-τέκνων.

3. Ο Τήοντορ Μ. Μιλς, πρωτοποριακός σπουδαστής στον τομέα της κοινωνιολογίας των μικρο-ομάδων, είναι πιο αναλυτικός. Επισημαίνει ότι υπάρχουν πέντε κατηγορίες ή «τάξεις», όπως τις αποκαλεί, παραγόντων για το σχηματισμό των ομάδων. Και οι πέντε φανερώνουν ένα σαφή δεοντολογικό προσανατολισμό που όχι μόνο αποκλείουν το τυχαίο, αλλά προσδίδουν έναν κυρίαρχα ορθολογικό χαρακτήρα πρωτογενούς συγκρότησης:

α. Άμεση ικανοποίηση

Τα άτομα επιζητούν να συνδεθούν με σχέσεις πλήρωσης των αναγκών τους προς έτερα πρόσωπα και αυτή η φυσική τάση αναζήτησης λειτουργικού χαρακτήρα για τον εαυτό τους συνιστά τον πρώτο και πιο συχνό λόγο ομαδοποίησης. Οι ανάγκες φυσικά ποικίλλουν -σεξ, γνώση, ασφάλεια, ανακούφιση- και συνιστούν την κινητήρια δύναμη των ανθρώπινων αναγκών. Ο Μιλς παρατηρεί ότι η αίσθηση των αναγκών ενδέχεται να μην είναι συνειδητή ή καλύτερα να μην είναι, γνωστικά προσδιορισμένη την ώρα του σχηματισμού. Φίλοι που συγκεντρώνονται για να θρηνήσουν το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου δεν έχουν βέβαια την ιδέα ότι αποτελούν μια ομάδα, όπως δεν ενδιαφέρονται αν αποτελούν «δυάδα» οι ερωτευμένοι που αποφασίζουν να έχουν σεξουαλική επαφή. Ο Μιλς σχολιάζει ειρωνικά τη διάσταση ανάμεσα στο επίπεδο της εμπειρίας και στο επίπεδο της επιστημονικής αναζήτησης των νοηματικών πράξεων.

β. Διατήρηση κοινωνικότητας

Στα προηγούμενα παραδείγματά μας, θα ήταν δυνατό αφενός οι επιστήθιοι φίλοι τον αποθανόντος που ενδεχόμενα ήταν ένας μεγάλος συγγραφέας να συστήσουν «σύλλογο» προώθησης της μελέτης του έργου του, αφετέρου οι εραστές να αποφασίσουν να παντρευτούν και να κάνουν πολυμελή οικογένεια. Η κατηγορία είναι αρκετά σαφής και ο Μιλς επιδιώκει να τονίσει την ανάγκη συνέχισης μιας κοινωνικής κατάστασης, η οποία παρείχε στα άτομα που επιθυμούν να δημιουργήσουν ομάδα κάποια ιδιαίτερη ικανοποίηση. Να διευκρινιστεί πως δεν είναι αναγκαίο να έχει πραγματωθεί η επιθυμία τους και αρκεί η υποσχετική κατάσταση —«τι θα μπορούσαμε να κάνουμε». Αφήνεται έτσι ο χώρος για τους «εραστές» κάθε μορφής! Σημασία έχει η επαναληπτικότητα των αρχικών επιθυμιών ή απολαύσεων. Τα δύο πρόσθετα παραδείγματα που δίνει ο Μιλς είναι ενδεικτικά: Μετά από μία επιτυχή εκδήλωση που έλαβε χώρα εξαιτίας τοπικής εορτής σε κάποια κοινότητα, οι οργανωτές αποφασίζουν να καθιερώσουν το πανηγύρι σε ετήσια βάση και να συγκροτηθούν σε σύλλογο με τον ειδικό αυτό στόχο. Οι ενθουσιώδεις φοιτητές ενός χαρισματικού καθηγητή σχηματίζουν σεμινάριο σπουδών.

γ. Επιδίωξη συλλογικού στόχου

Η κατηγορία αυτή είναι γενικότερα αποδεκτή διότι πράγματι αποτελεί κοινό τόπο συνάντησης του ομαδικού πνεύματος. Δεν είναι όμως πάντοτε ευκρινής η έννοια του «συλλογικού» καθώς και η σχέση του σκοπού με τις εκάστοτε ανάγκες. Χρειάζεται επομένως να αποσαφηνιστεί πρώτον ότι η αναφορά στη «συλλογική επιδίωξη» προϋποθέτει τη σύλληψη μιας ενότητας βούλησης και όχι απλά τη δι-ατομική συνεργασία. Δεύτερον, μολονότι οι σκοποί

Παρασκευή, 13 Ιανουαρίου 2017

Internet of shit*


του techie chan

Πριν από 13 χρόνια, είχα γράψει ένα άρθρο που ονομαζόταν ο αυτισμός της επικοινωνίας. Η βασική του ιδέα ήταν ότι ο κόσμος μας γίνεται ολοένα και πιο αυτιστικός, καθώς όλοι κλεινόμαστε στους εαυτούς μας, ακόμα και όταν επικοινωνούμε περισσότερο, διότι αυτή η επικοινωνία περιέχει όλο και λιγότερο τη φυσική αλληλεπίδραση.

Σήμερα φαντάζομαι όλα αυτά είναι μια κοινοτοπία. Η σκηνή όπου οι παρέες κάθονται και πίνουν καφέ και ο καθένας κοιτάει το smartphone του είναι εξαιρετικά οικία. Και όχι μόνο στην ελλάδα σας διαβεβαιώ.

Στην transit πόλη που ζω, το βερολίνο, το φλέρτ μέσω apps είναι πολύ διαδεδομένο, γιατί ο κόσμος δεν έχει εκτενείς κοινωνικές επαφές· συμβαίνει αυτό συχνά στις πόλεις που αποτελούνται από μετανάστες· εσωτερικούς ή εξωτερικούς. Και καταλαβαίνεις γρήγορα σ’ ένα καφέ, ποιοι γνωρίζονται για πρώτη φορά. Κυρίως από το με πόση ένταση και πόσο αμήχανα κοιτάνε τις οθόνες των smartphone τους. Όταν δύο φίλοι χαζεύουν στην οθόνη τους, το κάνουν με μια ελαφρά βαρεμάρα που συνήθως τη μαρτυρά η στάση του σώματός τους. Δύο άγνωστοι σκρολάρουν με μανία την οθόνη, σαν η σωτηρία ή ο θάνατος αυτής της συνάντησης να εξαρτάται από το τι θα δεις παρακάτω στο timeline.

Φυσικά σχεδόν τίποτα που βρίσκεται στο timeline, δεν πρόκειται να σώσει αυτό το ραντεβού, εκτός κι αν είσαι τυχερός και κάποιο φορτηγό μπουκάρει σε μια χριστουγεννιάτικη αγορά εκείνη τη στιγμή. Τότε μπορείς να γουρλώσεις τα μάτια σου και να επικοινωνήσεις με τον άλλο, ανταλλάσσοντας τις γνωστές κοινοτοπίες που δίνουν την ψευδαίσθηση πως δύο παντελώς άγνωστοι έχουν διάφορα κοινά. Δυστυχώς οι φωτογραφίες από τις διακοπές ή το τι έφαγες προχθές σε εκείνο το βιετναμέζικο συνήθως δεν είναι αρκετά.

Όμως τα smartphones είναι απελπιστικά πασέ, γιατί η καινούργια μόδα είναι ένα ολόκληρο σύμπαν από ίντερνετ συσκευές.


Internet of Things

Το να συνδέσεις μια οποιαδήποτε συσκευή στο ίντερνετ είναι μια εξαιρετικά εύκολη υπόθεση. Ακόμα και οι πιο “χαζές” συσκευές που έχουν απλά έναν microcontroller, διαθέτουν μια σειριακή θύρα. Ναι αυτές τις ίδιες αρχαίες θύρες που χρησιμοποιούσαμε κάποτε για να συνδέσουμε το ποντίκι μας ή να συνδεθούμε στο ίντερνετ με το εξωτερικό μας μόντεμ. Δεν χρειάζεται παρά να συνδέσεις αυτή την πολύ απλή θύρα με ένα άλλο module το οποίο θα πάρει τα αποτελέσματά της και θα τα μεταδώσει μέσω bluetooth ή μέσω wifi. Γι’ αυτό και πολύ γρήγορα τα πάντα γίνανε internet of things. Το παιδικό θερμόμετρο, η χύτρα ταχύτητος, το πλυντήριο, τα φώτα του σπιτιού σου, ο θερμοστάτης, η λίστα είναι ατελείωτη.

Ο λόγος που δημιουργήθηκαν όλα αυτά τα πράγματα είναι πολύ απλός. Για αρχή διότι πρόσφεραν έναν -τεχνικά εύκολο και φθηνό- αέρα καινοτομίας, σε αντίθεση με τον ίδιο βαρετό βραστήρα που πουλάνε εδώ και 50 χρόνια. Αλλά για τις εταιρίες υπήρχε ένα ακόμα -απατηλό και μελλοντικό- τυράκι· προσφέρει μια πιθανή ροή εσόδων και μετά την αγορά των προϊόντων (after sale). Είτε γιατί θα μπορείς να αγοράσεις το τάδε upgrade, είτε γιατί θα πουλάνε τις πληροφορίες που μαζεύουν στη google, είτε γιατί -στο δρόμο που χάραξε η apple- 3 χρόνια μετά την αγορά, το καινούργιο update θα σε αναγκάσει να αγοράσεις την επόμενη version· Η παλιά θα είναι απελπιστικά “αργή”.

Άλλωστε τεχνικά μιλώντας, το internet of things είναι εξαιρετικά ευαίσθητο. Ένα μικρό API να αλλάξει και την πάτησες (συνέβη πρόσφατα με έναν εκτυπωτή της epson). Και δεν θα πιάσω εδώ το πόσο γέλιο και κλάμα θα ρίξουμε, όταν θα αρχίσουν να πέφτουν αεροπλάνα γιατί κάποιος θα χακάρει ένα bluetooth δονητή. Δείτε πχ στην προχωρημένη φιλανδία τι μπορεί να πάθει το σπίτι σου χωρίς καν να του βάλεις IoT :)

Κάποια στιγμή στο kickstarter υπήρχαν τουλάχιστον μια ντουζίνα από προσπάθειες να φτιάξουν το τέλειο panic button, μια συσκευή που όταν πατάς ένα κουμπί τηλεφωνεί στην αστυνομία ή στη μαμά σου ή τέλοσπάντων όπου θέλεις. Θεωρώ πως ως συσκευές αντιπροσώπευαν την ουσία αυτής της IoT χαζομάρας· ένα τέλειο παράδειγμα marketing που θα πρέπει να διδάσκεται στα πανεπιστήμια. Γιατί συνδύαζαν τη νεύρωση ότι ο έξω κόσμος είναι εχθρικός γεμάτος ζόμπι, με μια τεχνικά απλούστατη και πάμφθηνη λύση. Δεν χρειαζόταν παρά να τη βάλεις σ’ ένα καμπυλωτό χρωματιστό κουτάκι και να δημιουργήσεις μια αγορά, γεμάτη με ωραίες λέξεις, πράσινα λιβάδια και ασφάλεια :)

Όταν μια ιρακινή εταιρία έκανε το ίδιο πράγμα πριν λίγα χρόνια και πούλησε ένα κουτί με μια κεραία ως high tech εντοπιστής εκρηκτικών μηχανισμών, όλα τα δυτικά μμε αρέσκονταν να δείχνουν το πόσο πίσω είναι αυτοί οι βάρβαροι. Όταν κάνεις το ίδιο πράγμα στο kickstarter σε ραίνουν με ηλεκτρονικά λουλούδια καινοτομίας :)


Η καμπύλη της οριακής χρησιμότητας

Η χρησιμότητα όλης αυτής της “επανάστασης” είναι στην καλύτερη περίπτωση οριακή. Μια καφετιέρα που ξεκινάει να φτιάχνει καφέ πριν μπεις στο σπίτι επειδή της έστειλες ένα twit δεν κάνει τη ζωή σου καλύτερη. Αν το πιστεύεις αυτό, τότε ειλικρινά φίλε μου, η ζωή σου έχει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Ο μόνος λόγος που την έχεις είναι διότι σου αρέσει το γκάτζετ της υπόθεσης. Και γιατί υπάρχει. Αν δεν υπήρχε, ούτε καν θα το είχες σκεφτεί ότι τη χρειάζεσαι. Κοστίζει μόλις 40 ευρώ παραπάνω από το απλό μοντέλο· αν υπάρχει απλό μοντέλο πια.

Για να καταλάβετε τι εννοώ, δεν έχετε παρά να κοιτάξετε το βιντεάκι του ίδιου του ζαχαρόβουνου για τον ψηφιακό μπάτλερ που έφτιαξε τον Jarvis. Εντάξει μαθαίνει κινέζικα στο παιδί του να λέει ευχαριστώ (σιε-σιε)· ο jarvis άνοιξε τις κουρτίνες στο δωμάτιο όταν ο μάρκ ξύπνησε, του πέταξε ένα μπλουζάκι και του έψησε δύο ψωμάκια τοστ. Αλλά ποιος έβαλε τα μπλουζάκια μέσα στον εκτοξευτή, και τα ψωμάκια μέσα στην τοστιέρα? Χμμμ, τελικά αυτός ο jarvis θέλει πολύ δουλειά ακόμα, γιατί μέχρι στιγμής απλά κλείνει τα φώτα του σαλονιού πατώντας ένα κουμπί στο smartphone, αντί για το γνωστό διακόπτη του τοίχου. Και μιλάμε για έναν από τους πιο πλούσιους ανθρώπους του κόσμου, άρα θεωρητικά το AI του θα μπορούσε να κάνει ο,τιδήποτε.

Αυτό είναι το μήνυμα που σου δίνει και ο ίδιος ο ζαχαρόβουνος βάζοντας τη γυναίκα του να γκρινιάζει για τον jarvis. Αλλά αυτό είναι το μήνυμα που θα σου δώσουν όλοι οι πιστοί του IoT. Είναι ακόμα λίγο νωρίς και υπάρχουν προβληματάκια, αλλά μακροχρόνια όλα θα δουλεύουν έτσι και θα είναι υπέροχα. Πρόκειται για μια πολύ κλασική υπόσχεση που βασίζεται στην πίστη της προόδου. Οι γιαπωνέζοι χρηματοδοτούσαν επί 40 χρόνια τους breeder reactors με την μόνιμη υπόσχεση ότι σε 10 χρόνια θα έχουν αποτελέσματα. Το ίδιο συνέβη και με τις κυψέλες καυσίμου το 2000. Η ίδια υπόσχεση έρχεται και με το IoT. Αγόρασε εσύ τώρα κάτι άχρηστο που σε 40 χρόνια μπορεί και να είναι γαμάτο. Μήπως θέλεις να χάσεις το μεγάλο τρένο του μέλλοντος??

Το όνειρο του jarvis, δεν είναι μοναδικό. Κοιτάξτε αυτή τη γιαπωνέζικη διαφήμιση που δίνει στον μπάτλερ έναν anime αέρα ψηφιακής συζύγου. Πέρα από το να στέλνει μηνυματάκια στο κινητό για το πόσο της λείπεις, να ανοίγει τα φώτα (άντε και το θερμοσίφωνα αν χρειάζεται προθέρμανση) και να λειτουργεί ως ψηφιακό ξυπνητήρι/ατζέντα, η μικρή με τα μπλε μαλλιά μου φαίνεται λίγο τεμπέλα. Και κάτι μου λέει ότι κάποια στιγμή η εταιρία θα προσλάβει κανονικούς ανθρώπους προκειμένου να διανθίζουν λίγο το girlfriend experience όπως το ονομάζουν και τα αληθινά σάρκινα call girls. Διότι στην ουσία της διαφήμισης, αυτό ήταν το selling point.

Και εδώ νομίζω έχουμε μια μικρή αντιστροφή στο μοτίβο του αυτισμού της επικοινωνίας. Τα μισά από αυτά τα γκάτζετ δεν φτιάχθηκαν για να κάνουν τη ζωή μας ευκολότερη, αλλά για να λειτουργήσουν ως status symbol σε μια ομάδα ανθρώπων που το να έχουν μόνο BMW δεν λέει και πολλά. Γιατί η BMW δεν ενισχύει την εικόνα του πόσο νέρντ είσαι. Αλλά ένα ψηφιακό bluetooth θερμόμετρο κώλου που στέλνει ανά 5 λεπτά στη γυναίκα σου τη θερμοκρασία του μονάκριβου παιδιού σας, μπορεί να είναι κάτι που θα την εντυπωσιάσει :)


Μήπως απλά έχω μεγαλώσει?

Το σκέφτομαι πολύ σοβαρά και δεν το λέω για πλάκα. Μπορεί απλά να έχω μεγαλώσει και να μην μου αρέσουν οι αλλαγές που βλέπω γύρω μου ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. Μπορώ όμως και να αμφιβάλω. Πέρα από άχρηστο γιατί δεν μου αρέσει το IoT?

Ο συν-developer του βαποράιζερ μας, πριν από ένα χρόνο με πρόγγηξε να κάνουμε το βαποράιζερ να

Κυριακή, 8 Ιανουαρίου 2017

Νίκολα Τέσλα: O Προμηθέας του Ηλεκτρισμού


του Γιώργου Στάμκου*

"Ο Νίκολα Τέσλα παραμένει ο μύθος, το κεντρικό σημείο, το αρχέτυπο όλων των επιστημόνων του 20ου αιώνα". Gerry Vassilatos, Lost Science

Ο Νίκολα Τέσλα γεννήθηκε τα μεσάνυχτα της 10ης Ιουλίου του 1856, κατά τη διάρκεια μιας τρομερής καταιγίδας γεμάτη λαμπερές αστραπές… Ήταν μια ηλεκτρισμένη νύχτα κι εκείνος είχε την τύχη να γεννηθεί σε μια από τις πλέον «ηλεκτρισμένες» περιοχές της Ευρώπης: σε μια μεθόριο που χώριζε δύο αυτοκρατορίες, την Αυστροουγγρική και την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Γεννήθηκε στο χωριό Σμίλιαν της Λίκα, μια περιοχή που ανήκει σήμερα στην Κροατία, αλλά τότε αποτελούσε τμήμα της λεγόμενης Vojna Krajina, δηλαδή της παραμεθόριας «στρατιωτικής περιοχής» της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, που ήταν αυτόνομη και κατοικούνταν κυρίως από Σέρβους πρόσφυγες από διάφορες περιοχές της κατεχόμενης από τους Οθωμανούς Σερβίας. Έφυγε από τη ζωή, σαν σήμερα, στις 7 Ιανουαρίου του 1943.

Την ίδια χρονιά που γεννήθηκε ο Τέσλα γεννήθηκαν και ο Σίγκμουντ Φρόιντ, ο Όσκαρ Ουάιλντ και ο Μπέρναρντ Σο. Την ίδια χρονιά οι Burton και Speke ανακάλυψαν τις πηγές του Νείλου και τελείωσε ο πολυαίμακτος Κριμαϊκός Πόλεμος. Ελάχιστα όμως από αυτά τα γεγονότα έφτασαν στ’ αυτιά του πατέρα του Τέσλα, του Μιλούτιν, που ήταν ο Σέρβος ορθόδοξος ιερέας του χωριού ή της μητέρας του Τζούκα Μάντιτς, που ήταν μια αγράμματη, αλλά ταλαντούχα αγρότισσα, προικισμένη με το χάρισμα να μαθαίνει εύκολα ξένες γλώσσες και να εφευρίσκει πρακτικές λύσεις για τα καθημερινά προβλήματα.

Ο Νίκολα ήταν ένα λεπτό και φιλάσθενο αγόρι, πράγμα που ανησύχησε πολύ τους γονείς του (βαπτίστηκε μάλιστα μόλις γεννήθηκε, επειδή ο ιερέας πατέρας του φοβόταν μήπως πεθάνει πρόωρα). Η μεγαλύτερη αγάπη του ήταν η Φύση και τα ζώα.



Αρέσκονταν να περιδιαβαίνει με τις ώρες στα δάση γύρω από το πατρικό του και να φαντάζεται τρόπους άντλησης ενέργειας από τον άνεμο ή από την ακατάπαυστη κίνηση των ορμητικών ποταμών…

Από την πρώιμη παιδική του ηλικία ο Νίκολα επέδειξε μια ιδιοφυΐα και μια εφευρετικότητα, που τον έκανε να ξεχωρίζει. Σε ηλικία μόλις τεσσάρων ετών οραματίστηκε τρόπους άντλησης ενέργειας από έναν μικρό καταρράκτη, που βρίσκονταν κοντά στο σπίτι του. Σχεδίασε έναν τροχό που γύριζε γύρω από έναν άξονα, που ήταν δεμένος σε μια διχαλωτή βέργα. Με πολύ χαρά ο μικρός Νίκολα έβλεπε τον τροχό να γυρίζει ασταμάτητα από τη δύναμη του νερού. Μπορούσε να τον παρατηρεί για ώρες, κάνοντας σχέδια για τη δημιουργία ενός μεγαλύτερου τροχού. Λίγα χρόνια αργότερα, όταν είδε για πρώτη φορά μια φωτογραφία από τους καταρράκτες του Νιαγάρα, είπε στον πατέρα του: «Μια μέρα θα ήθελα να τους τιθασεύσω». Και κάποια μέρα, αρκετά χρόνια αργότερα, η επιθυμία του έγινε όντως πραγματικότητα…



Στη διάρκεια της εφηβικής του ηλικίας ο Τέσλα άρχισε να σφυρηλατεί έναν δυνατό χαρακτήρα, να ελέγχει τα συναισθήματα και τα πάθη του και να αποφεύγει τις στενές μορφές ανθρώπινης επαφής. Σταδιακά άρχισε να οικοδομεί ένα καθαρό πνεύμα, με διανοητική διαύγεια, με πλούτο γνώσεων, με ηθικές αρχές καθώς και με αυξημένες ικανότητες διαίσθησης.

Πήγαινε στο λύκειο του Κάρλοβατς, που τότε ονομάζονταν στα γερμανικά Carlstadt, όταν είδε για πρώτη φορά μια πειραματική επίδειξη του ηλεκτρισμού. Ο Τέσλα έμεινε έκθαμπος μπροστά σ’ αυτό το εκπληκτικό φαινόμενο. Γεμάτος συγκίνηση θυμόταν αργότερα τα μαθήματά και τα πρώτα πειράματα που παρακολουθούσε: «Το κάθε πείραμα έβρισκε στο μυαλό μου χίλιες αντανακλάσεις. Ήθελα να μάθω περισσότερα γι’ αυτή την εκπληκτική δύναμη. Λαχταρούσα τα πειράματα και τις έρευνες και πάντα μόλις τέλειωνε το μάθημα είχα μια θλίψη στην ψυχή» (Οι Εφευρέσεις Μου). Από τότε αποφάσισε να αφιερώσει τη ζωή του στη μελέτη της φυσικής του ηλεκτρισμού και να ανακαλύψει όλα τα μυστικά του. Και κράτησε την υπόσχεση του.

Ενθουσιάστηκε τόσο πολύ με τη νέα επιστήμη του ηλεκτρισμού, ώστε αποφάσισε να μάθει αγγλικά για να μπορεί να διαβάζει τα γραπτά του πρωτοπόρου Αμερικανού εφευρέτη Τόμας Άλβα Έντισον!



Παρά τις αρχικές αντιρρήσεις του πατέρα του, που τον ήθελε να γίνει ιερέας ή στρατιωτικός, όπως ήταν η οικογενειακή παράδοση, ο Τέσλα γράφτηκε στο Πολυτεχνικό Ινστιτούτο του Γκρατς της Αυστρίας κι έγινε αμέσως ένας αφοσιωμένος σπουδαστής. Φτάνοντας στο Γκρατς ο Τέσλα αισθάνθηκε ότι ένα όνειρο του είχε πλέον εκπληρωθεί. Θα μπορούσε επιτέλους ν’ ασχοληθεί με τη μηχανική και ν’ αφοσιωθεί στη μελέτη και στην έρευνα του ηλεκτρισμού.

Συνέχισε αναζητώντας απάντηση στο πρόβλημα της αξιοποίησης του εναλασσόμενου ρεύματος, που του έγινε εμμονή, ακόμη και μετά το τέλος των σπουδών του στο Πανεπιστήμιο της Πράγας (1879-1880), όταν έπιασε δουλειά ως ηλεκτρονικός σε μια καινούργια τηλεφωνική εταιρεία στη Βουδαπέστη της Ουγγαρίας. Κατά τη διάρκεια της εργασίας του σ’ αυτή την εταιρεία ο Τέσλα εφηύρε έναν τηλεφωνικό ενισχυτή, που έγινε ο πρόγονος του σημερινού ηχείου. Δεν ξέχασε όμως στιγμή το πρόβλημα της εφεύρεσης μιας συσκευής εναλλασσόμενου ρεύματος.

Στις αρχές του 1882 μια μικρή ασθένεια τον ανάγκασε να μείνει για μερικές μέρες εκτός εργασίας. Περπατώντας το ηλιοβασίλεμα, μαζί με το φίλο και βοηθό του Anital Szigety, σε ένα πάρκο της Βουδαπέστης κι απαγγέλλοντας στα γερμανικά στίχους από το Φάουστ του Γκαίτε, του ήρθε ως λάμψη μια μεγαλοφυής ιδέα, που έμελλε να οδηγήσει την ανθρωπότητα σε πλήρη εξηλεκτρισμό. «Τότε, σε μια στιγμή έμπνευσης, προφέροντας αυτές τις λέξεις, η ιδέα με κτύπησε σαν λάμψη αστραπής, και μέσα σε μια στιγμή μου αποκαλύφθηκε η αλήθεια. Με το μπαστούνι άρχισα τότε να χαράζω στην άμμο τα διαγράμματα…», έγραψε αργότερα ο Τέσλα στην αυτοβιογραφία του Οι Εφευρέσεις Μου (My Inventions). Με το μπαστούνι του ο άνθρωπος που θα «ανακάλυπτε» τον 20ο αιώνα άρχισε να

Παρασκευή, 6 Ιανουαρίου 2017

Ζαν Πωλ Μαρά "Σκλάβος με Συνταγματικό Πρόσημο"



του Αλέξανδρου Οικονομίδη

Το κείμενο αυτό του Ζαν Πωλ Μαρά στην εφημερίδα του "L' Ami du peuple" αρ. 657, θα μπορούσε να είχε γραφεί μόλις χθες και να αναφέρεται στη σημερινή κατάσταση του Ελληνικού λαού.

Τέλη Ιουλίου 1792: ένας χρόνος πριν την δολοφονία του (13 Ιουλίου 1793), τρία χρόνια από την κατάληψη της Βαστίλης (14 Ιουλίου 1789), ένας χρόνος από την σύλληψη του φυγάδα Βασιλιά και της οικογένειάς του στη Βαρέν (21η Ιουνίου 1791) και την επαναφορά τους στο Παρίσι τη στιγμή που ήταν έτοιμοι να διασχίσουν τα σύνορα και να πέσουν στις αγκάλες των ξένων. Η Εθνοσυνέλευση στις 15 Ιουλίου 1791 έσπευδε να απαλλάξει τον βασιλιά από την ευθύνη της προδοσίας κατά του έθνους και κήρυττε εγκληματίες όλους όσους ήθελαν την συνέχιση της Επανάστασης. Οι συνθήκες για την αντεπανάσταση των φιλομοναρχικών στη Γαλλία ήταν τόσο ευνοϊκές ώστε ο φόβος παρέλυε τους Γιρονδίνους και τους Ιακωβίνους.
Όχι όμως και τον Γαλλικό λαό.

"Τρία χρόνια παλέψαμε να ανακτήσουμε την ελευθερία μας και σήμερα απέχουμε από αυτήν όσο απείχαμε πάντα. Η Επανάσταση έχει στραφεί εναντίον του λαού. Για την Αυλή και τους υποστηρικτές της είναι ένα διαρκές κίνητρο δολοπλοκιών και διαφθοράς· για τους νομοθέτες μια ευκαιρία για υπεκφυγές και εξαπάτηση.... Για τους πλούσιους και τους άπληστους δεν είναι παρά μια ευκαιρία για άνομα κέρδη, μονοπώλια, απάτες και πλιάτσικο, ενώ ο λαός είναι κατεστραμμένος και οι αμέτρητοι φτωχοί βρίσκονται πιασμένοι ανάμεσα στον φόβο της λιμοκτονίας και στην ανάγκη να πουλούν τον εαυτόν τους...

Ας μη φοβόμαστε να το επαναλαμβάνουμε: απέχουμε από την ελευθερία όσο ποτέ· διότι όχι μόνο είμαστε σκλάβοι, αλλά είμαστε σκλάβοι σύμφωνα με το νόμο.

Σε επίπεδο κράτους, μόνο το σκηνικό έχει αλλάξει. Παραμένουν οι ίδιοι ηθοποιοί, οι ίδιες δολοπλοκίες τα ίδια κίνητρα...

Οι σπουδασμένοι, οι εύποροι και οι "έξυπνοι" των ανώτερων τάξεων αρχικά στράφηκαν εναντίον του τυράννου· αυτό όμως μόνο για να στραφούν εναντίον του λαού, αφού πρώτα τρύπωσαν σαν τα σκουλήκια μες την εμπιστοσύνη του κι αφού χρησιμοποίησαν τις δυνάμεις του για να τοποθετήσουν τους εαυτούς τους στη θέση των προνομιούχων τάξεων τις οποίες παραμέρισαν.

Συνεπώς αυτό που συμβαίνει είναι ότι η επανάσταση έγινε κα κρατήθηκε μόνο από τις κατώτερες τάξεις της κοινωνίας, τους εργάτες, τους χειροτέχνες, τους μικροέμπορους, τους αγρότες, τους πληβείους, από εκείνους τους άτυχους που οι ξεδιάντροποι πλούσιοι αποκαλούν κανάγιες (υπόκοσμος-αχρείος-συρφετός), καθάρματα, και που η ρωμαϊκή θρασύτητα αποκαλούσε προλετάριους.
Αλλά ποιος θα φανταζόταν ποτέ ότι η επανάσταση θα γινόταν μόνο για να ωφεληθούν οι μικρογαιοκτήμονες, οι άνθρωποι του νόμου και της τάξης, οι θιασώτες της απάτης...

Σήμερα, μετά από τρία χρόνια πατριωτικών αγορεύσεων χωρίς τελειωμό κι έναν κατακλυσμό κειμένων... ο λαός απέχει περισσότερο απ' ό,τι την πρώτη μέρα της Επανάστασης από τη συνειδητοποίηση του, τι θα πρέπει να κάνει για να μπορέσει να αντισταθεί στους καταπιεστές του. Τότε είχε ακολουθείσει το ένστικτό του, την απλή λογική του, που τον έκανε να βρει το σωστό τρόπο να υποτάξει τους άσπονδους εχθρούς του...

Δείτε τον τώρα ― αλυσοδεμένος εν ονόματι του νόμου, τυραννισμένος εν ονόματι της δικαιοσύνης· σκλάβος με συνταγματικό πρόσημο!"



1917 - 2017 Ας γιορτάσουμε αυτό το Ιωβηλαίο!


του Νίκου Ράπτη

Πριν εκατό χρόνια ήταν το 1917, η χρονιά που στη Ρωσία επιχειρήθηκε μια εκδοχή του μοντέρνου κόσμου χωρίς καπιταλισμό. Την συνέχεια την ξέρουμε: οικονομική στασιμότητα και ανέχεια· αυταρχισμός, γκουλάγκ και μισαλλοδοξία· η γελοιότητα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού· η απάθεια του Homo sovieticus.

Αλλά αυτή είναι η μια πλευρά της ιστορίας. Από την άλλη, αυτή η ιδέα -πως ο Δυτικός κόσμος έχει κι άλλα, άγραφα, κεφάλαια- αποδείχθηκε ιδιαίτερα γόνιμη εκτός «σοσιαλιστικού στρατοπέδου»: επέκτεινε την δημοκρατία, αποδιοργάνωσε την αποικιοκρατία, εκτίναξε την τέχνη και την καινοτομία, κατένειμε δικαιότερα τον πλούτο.

Εδώ και μια γενιά, ζούμε στον αστερισμό του «τέλους της ιστορίας». Τα αποτελέσματα δεν είναι θετικά. Η εισοδηματική ανισότητα έκανε ένα πελώριο άλμα προς τα πίσω -και βρίσκεται πια στα επίπεδα του 19ου αιώνα· η κλιματική αλλαγή σαρώνει ανεμπόδιστη το μέλλον των παιδιών και των εγγονών μας· ο ριζοσπαστισμός εξισλαμίστηκε και πρεσβεύει πια την επιστροφή στον μεσαίωνα. Οι Δυτικές δημοκρατίες και τα κράτη-έθνη μετεξελίχτηκαν σε μηχανισμούς πελώριας κατασπατάλησης πόρων, σκέψης και πολιτικής: το 90% από όσα μας διχάζουν στις πολιτικές μας ατζέντες και μας απασχολούν στην ειδησεογραφία δεν έχουν καμία σημασία. Όπου κι αν γείρει η πλάστιγγα, όπως κι αν εξελιχτεί η «επικαιρότητα», ο κόσμος θα συνεχίσει αδιατάρακτα στην ίδια πορεία.

Αυτά τα χρόνια της παντοκρατορίας του, ο καπιταλισμός μετρήθηκε και βρέθηκε ελλειμματικός σε ευθύνη, προνοητικότητα και ευσπλαχνία.

Θεσμοί και κυρίαρχες κοσμοαντιλήψεις ανατροφοδοτούν πια έναν δαιμονικό χορό, που οδηγεί στο τέλος του Δυτικού κόσμου μετά από λίγες -μετρημένες στα δάκτυλα του ενός χεριού- γενιές. Πολύ αμφιβάλλω αν μπορούμε ακόμα να το διορθώσουμε αυτό. Αλλά με την ευκαιρία της εκατονταετηρίδας από τη σοβιετική επανάσταση του 1917, θα ήταν ίσως περισσότερο από γόνιμο, μπορεί να ήταν έως και σωτήριο, αν επιχειρήσουμε ξανά να φαντασθούμε τον σύγχρονο κόσμο χωρίς καπιταλισμό. Ας συμφωνήσουμε πως το 1917 απάντησε τερατωδώς λανθασμένα, σε ερωτήματα που είναι ωστόσο κρίσιμα για την επιβίωση της ανθρωπιάς στον πλανήτη.

Χρειαζόμαστε ουσιαστική έγνοια για την ευημερία των μελλοντικών γενεών. Επίσης ριζικά περισσότερη ισότητα στην κατανομή του πλούτου, των ευκαιριών και της παιδείας. Δεν έχω ιδέα πώς να το ονομάσω αυτό -ούτε πώς μπορεί να συμβεί πολιτικά. 
Ξέρω φυσικά, όπως κι εσείς, πως δεν θα είναι ο σοσιαλισμός. 
Αλλά θα συμφωνούσα με τους ριζοσπάστες του 1917 πως δεν θα είναι ούτε ο καπιταλισμός.


πηγή presspublica
Ο Νίκος Ράπτης είναι εκπαιδευτικός