Τρίτη, 1 Μαΐου 2018

Οι μαζικές εκτελέσεις γυναικών ως μαγισσών για δυο ολόκληρους αιώνες (16ο και 17ο)


της Ελένης Καρασαββίδου

Η Μάγισσα και ο Κανίβαλος

"Κατά την διάρκεια του 16ου και 17ου αιώνα, σε κάθε πόλη και χωριό, εκτελούνταν μαζικά γυναίκες ως μάγισσες. Σε κάποιες περιοχές εκτελούνταν σε εβδομαδιαία βάση ένας μικρός αριθμός γυναικών, ενώ σε κάποιες άλλες εκτελούνταν εκατοντάδες σε μια μέρα. Οι εκτελέσεις συνεχίστηκαν για δυο αιώνες και επηρέασαν την ζωή όλων. Έσπειραν τον φόβο, κατέστρεψαν κοινωνικά δίκτυα, κατέστειλαν αντιστάσεις και δεν σταμάτησαν παρά μόνο όταν ο πληθυσμός ήταν επαρκώς υποτελής, και το αναδυόμενο κράτος, οι καπιταλιστικές κοινωνικές σχέσεις και η εκκλησία είχαν χώσει τα νύχια τους βαθιά στις ζωές και στις ψυχές των ανθρώπων." (Γυναίκες στην Πυρά, Lady Stardust, σελ 26).

Ποια ήταν τα κοινωνικά, οικονομικά και ιδεολογικά αίτια μιας τόσο φριχτής και μη επαρκώς μνημονευμένης «φυλο-κτονίας»; Ούτε οι δίκες των μαγισσών, ούτε η ιδέα ότι οι μάγισσες είναι σατανικές προϋπήρχαν αυτής της περιόδου.

Παρόλο όμως που το κυνήγι μαγισσών ουσιαστικά ξεκίνησε στα τέλη του 15ου αιώνα με την έναρξη του πρώιμου μοντερνισμού, και πολλές από τις αιτίες του είχαν κυοφορηθεί τους προηγούμενους αιώνες με την νομιμοποίηση των βασανισμών ‘στο όνομα του καλού’ από την Ιερά Εξέταση, την εποχή εκείνη λαμβάνει τις διαστάσεις ενός γενικευμένου «ηθικού πανικού» (Hall, 1988).

Πανικού που δημιουργείται ώστε να νομιμοποιήσει το ‘δικαίωμα’ μιας ηγεμονικής μειοψηφίας να διεκδικεί στο όνομα της (ψευδο)ηθικής για τον εαυτό της το ‘δικαίωμα’ να καθορίζει τις ζωές (ουσιαστικά τα όρια δράσης) όλων, εξασκώντας την έκτακτη εξουσία της εναντίον, αρχικά, των ανυπότακτων «άλλων».

Ο πανικός αυτός όχι μόνο νομιμοποίησε με το αζημίωτο την πολιτικο-θρησκευτική ιεραρχία της εποχής, (προβάλλοντάς την ως αναγκαία για να βρούμε τον παράδεισο κι ας δημιουργούσε την κόλαση), αλλά και δημιούργησε βασανιστήρια που εξασκούνταν με την γνωστή ανατριχιαστική εφευρετικότητα τους είδους μας σε ανθρώπινα και όχι μόνο πλάσματα, ως απάντηση στην εσωτερική απειλή των ‘αιρετικών’, απειλή που νοούνταν ανάλογη με την εξωτερική απειλή των ‘απίστων’.

Παίρνοντας το πρόσωπο του κτήνους…


Η ‘δαιμονοποίηση’ του άλλου πλάσματος, υπαρκτή μέσα μας μα και χειραγωγημένη από τις εκάστοτε ιεραρχίες ώστε να παίρνει συγκεκριμένες μορφές και κατευθύνσεις, υπήρχε, δολοφονική και ηλίθια, και πριν. Αλλά την εποχή εκείνη απέκτησε ιδιαίτερα, έντονα, και εξαιρετικά επεξηγηματικά για πλευρές της εποχής μας χαρακτηριστικά.

Η κατασκευασμένη ‘δαιμονοποίηση’ της γυναίκας, τόσο επίκαιρη την ώρα που ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός, (αντάμα, όπως πάντα, με βαθιές οικονομικές και γεωπολιτικές μεταβολές) εξαπλώνεται σε όλον τον πλανήτη, χρησίμευσε για να ανακατασκευάσει πλήθος άλλων πραγμάτων, και έχει τόσο εσωτερικευθεί που επηρεάζει την καθημερινότητά μας και σήμερα.

Η καταγραφή ενός Ολοκαυτώματος που συνέβη αυτήν την φορά με βάση το φύλο, και η (προσδοκώμενη) πρόταση για να δημιουργηθεί πια (και με τόση ανεπίτρεπτη καθυστέρηση) Ημέρα Μνημόνευσης των Θυμάτων του στην Ευρώπη, δεν αποτυπώνει μονάχα το χθες, προασπίζει (όσο μπορεί και της αναλογεί) και το αύριο. Αλλά για να γίνει αυτό χρειάζεται να κοιτάξουμε κατάματα ό,τι συνέβη τότε.

Εάν στα Ρωμαϊκά χρόνια «οι άλλοι» όπως οι χριστιανοί θανατώνονταν (τόσο στην πραγματικότητα όσο και στις καταγραφές που έχουν σωθεί στα μυθιστορήματα της εποχής) μιμούμενοι συχνά τον ήρωα μιας μυθικής ιστορίας (πχ κατασπαρασσόμενοι σε δημόσιους χώρους επάνω στον Σταυρό από ‘θηρία’ όπως ο Προμηθέας επάνω στον βράχο) όταν ο Χριστιανισμός «νίκησε» (όταν απέκτησε την κρίσιμη μάζα ώστε να τον κάνουν οι ηγεμόνες επίσημη τους θρησκεία δλδ) άρχισε να κάνει με άλλους τρόπους το ίδιο ακριβώς.

Γύρω στο 1000 άρχισε το μυθολογικό μοτίβο της αναπαράστασης του διαβόλου ως ‘θηρίου’ και λίγους αιώνες μετά είχε παγιωθεί ως ένα θηρίο πανίσχυρο, στην συνομωσία του οποίου τάσσονταν οι αιρετικοί, οι λεπροί, οι εβραίοι, οι ομοφυλόφιλοι, οι γάτες κι οι τσουκνίδες, το διαβολικό φυτό που αρνούνταν να πεθάνει γρατζουνώντας παντοτινά τις αυλές των παπών και των ‘αριστοκρατών’ της εποχής.

Και βέβαια και οι γυναίκες, ο κόλπος των οποίων υπήρξε η πύλη της κόλασης.Ο Thurston (2001) μιλά για μια στροφή στις Χριστιανικές κοινωνίες που (για κοινωνικοοικονομικούς και πολιτισμικούς λόγους) ξεκίνησε να συμβαίνει αργόσυρτα (όπως κάθε τι σχεδόν τότε) γύρω στο 1000 και κορυφώθηκε ίσως τους αιώνες αυτούς, μετατρέποντάς τες από εν συγκρίσει ‘’ανοιχτές και ανεκτικές" σε κοινωνίες «ενός γενικευμένου (ενάντια σε κάθε είδους μειονότητα) κυνηγητού».

Είναι η εποχή που οι πρωτοχριστιανικές κοινότητες που ευαγγελίζονταν «έναν δικαιότερο κόσμο αγάπης» μεταβάλλονται με τρόπο ώστε να θυμίζουν όλο και περισσότερο (όπως συνέβη χρόνια αργότερα και στην αμιγώς πολιτική) τους διώκτες τους. Όπως σωστά έγραψε ο Ρώσος Χριστιανός φιλόσοφος Ιάκωβος Γκόφτσετερ «στο όνομα σου Κύριε ο Σατανάς κυβερνά. Ντύθηκε τα άμφια σου, καπηλεύτηκε τα σύμβολα σου και σε σταυρώνει κάθε μέρα».

Οι μύθοι πως όλες αυτές οι ομάδες πίνουν το αίμα παιδιών σε βαρέλια, διασπείρουν αρρώστιες και πως συνωμοτούν υπέρ του κακού για να αποδιώξουν το… καλό που οι ιεροεξεταστές αντιπροσώπευαν έλκουν όχι την καταγωγή αλλά την μαζική διασπορά και την μαζική πολιτική χρήση τους από τότε, κορυφώνοντας την «αυτονόητη»(! λολ) ύπαρξή τους τον 14ο αιώνα.

Ήδη η θεολογία του Θωμά του Ακινάτη από τον 13ο αιώνα νομιμοποιούσε κι ευλογούσε τις δολοφονίες και τους βασανισμούς κατά των «μάγων» (ανδρών και γυναικών) ώστε όταν ο Πάπας Ιννοκέντιος ο 8ος (εκ του Innocent, του Αθώου! Οργουελική η γλώσσα της εξουσίας αποξαρχής) εξέδωσε στα τέλη του 15ου το Summis des iderantes affectibus, η κοινωνία είχε εκπαιδευτεί μαζικά για να αποδέχεται την φρίκη, το κακό που (για άλλη μια φορά στο όνομα της ασφάλειας ή της ανάγκης) ερχόταν.

Το ερώτημα όμως παραμένει: Γιατί όταν ξέσπασε το κακό η μαγεία είχε αποκτήσει φύλο;

Γιατί το κυνηγητό δεν υπήρξε εναντίον των Μάγων (θετικών Συμβόλων μέσα από τον μύθο της γέννησης του Ιησού) αλλά εναντίον των μαγισσών (αρνητικών αναπαραστάσεων στα λαϊκά παραμύθια από κει κι έπειτα με γαμψές μύτες φτερωτές σκούπες και σκοτεινές ψυχές;)

Κι ακόμη γιατί οι δίκες κόπασαν ξανά τον 18ο αιώνα και η μαγεία έπαψε να αποτελεί έγκλημα σε όλη σχεδόν την Ευρώπη;

Και γιατί ξαναχρησιμοποιήθηκε μόλις το 1833 στο Τεννεσί, σε εποχή γενικευμένου αγώνα κατά της δουλείας, εμπνέοντας το περίφημο θεατρικό του Άρθουρ Μίλερ, όταν θέλησε με την σειρά του να μιλήσει για `τα θύματα του Μακαρθισμού;

Γυναίκες στην Πυρά


Το 1548 ο Reginald Scott, σε μια σπάνια στιγμή ειλικρίνειας, έλεγε: «Τη σήμερον ημέρα είναι το ίδιο να λες είναι μάγισσα και είναι σοφή γυναίκα». Όντως, η μάγισσα «ήταν η πιο προηγμένη επιστήμονας, το πιο βαθυστόχαστο πνεύμα εκείνης της εποχής…» (M.G.Gage).

Τους προηγούμενους αιώνες, πριν την (προσαρμοσμένη σε συγκεκριμένα συμφέροντα) οικονομική κι επιστημονική αναδιάρθρωση της νεοτερικότητας, οι δολοφονικές διαμάχες που συνέβαιναν κυρίως μεταξύ ανταγωνιζόμενων για την ισχύ κύκλων,είχαν αφήσει σχεδόν ανέπαφο κάτι: Τις απομονωμένες αγροτικές κοινότητες που είχαν αφεθεί να δομηθούν γύρω από τα «Κοινά», (κοινή γη που,δίπλα σ’ αυτήν του φεουδάρχη, καλλιεργούνταν από τους χωρικούς για το ‘κοινό τους ταμείο’).

Η υγεία, όπως κι ο έλεγχος της αύξησης του πληθυσμού και η ασφάλεια των γεννήσεων, εξασφαλιζόταν μέσα από την βαθιά, ξεχασμένη πια γνώση των βοτάνων.

Η σεξουαλικότητα σε αυτές τις κοινότητες ήταν περιπαιχτική κι άγαρμπη μα αφορούσε και τα δυο φύλα (συχνά, με έναν υπόγειο τρόπο, και τα υπόλοιπα).

Ενώ, μετά την επιδημία βουβωνικής πανώλης που μείωσε συντριπτικά τον πληθυσμό στην ήπειρο, το επίπεδο ζωής των εργατών στις βιοτεχνίες και αγροικίες της εποχής ήταν ζηλευτό, αφού οι λιγοστοί εναπομείναντες εργάτες κι εργάτριες μπορούσαν να θέσουν δικούς τους όρους.

Αλλά, καθώς το οικονομικό σύστημα μεταβαλλόταν (κυοφορώντας τα δικά του μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα φυσικά), η ιστορία έπρεπε ν’ αλλάξει, επιβάλλοντας μια πολυσχιδή μεταβολή πρωτοφανούς κλίμακας.

Οι γυναίκες, που ως θεραπεύτριες κρατούσαν στα χέρια τους την γνώση της εποχής των «Κοινών» και μέσω αυτής και την οικονομική ευμάρεια της μικρής κλίμακας κοινωνίας, καθιστώντας την σχετικά αυτάρκη στα κελεύσματα της εξουσίας, αποτελούσαν το πρώτο θύμα μιας οικονομικής και ταξικής αναδιάρθρωσης που στόχευε στην συγκέντρωση του πλούτου στα χέρια λίγων και σε μια δομή μεγάλης, «απρόσωπης», κοινωνικής οργάνωσης.

Γνωρίζουμε πια, από τα πρακτικά των δικών, πως οι γυναίκες που κατηγορήθηκαν ως Μάγισσες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στα δίκτυα αντίστασης των τοπικών κοινωνιών κι αγροτών, ρίχνοντας (πχ από το 1608 ως το 1624 στην Αγγλία, το 1645 στην Γαλλία, το 1652 στην Ισπανία) τους φράκτες όσων ανερχόμενων αστών δήμευαν την γη των «Κοινών».

Όπως και γνωρίζουμε πως οι δίκες χρησίμευαν για να δαιμονοποιήσουν την γυναικεία σεξουαλικότητα και φιλία, αφού οι «συζητήσεις» οδηγούσαν δυνητικά σε δίκτυα και αντιστάσεις.

Έτσι, παράλληλα με την μεταβολή κομβικών λέξεων (κουτσομπόλα σήμαινε πριν φίλη) και την παραγωγή σχετικών ‘παροιμιών’ μίσους (‘πυρ γυνή και θάλασσα’), είχαμε και την μεταβολή της απεικόνισης του διαβόλου, (που στις κοινότητες αυτές υπήρξε πριν ενός περιπαιχτικού ταραχοποιού) αφού για πρώτη φορά (φυτεμένη κι από πριν) καθιερώνεται, δίχως ανεκτές παρεκκλίσεις, στις αγροτικές κοινωνίες η εικόνα του ως μιας πανίσχυρης οντότητας (με κύρια βοηθό επί γης την γυναίκα).

Ο στόχος ήταν μέσω του τρόμου να επιτευχθεί αυτό που η Imogen Seger έχει περιγράψει ως τον ισχυρότερο, τον ‘προσδοκώμενο’ έλεγχο, έλεγχο που αφορά την ίδια την ρίζα της σκέψης, τον σπόρο της δράσης. «Ούτε καν!..» Ο Huxleyμπορεί να περιέγραψε μαζικά το μέλλον, αλλά δεν άφησε παραπονούμενα και κομμάτια από το παρελθόν.

Η δράση αυτή μπορεί να μην αφορούσε εξέγερση αλλά θεραπεία, που στον κόσμο του αναδυόμενου καπιταλισμού σήμαινε μιαν ανεξερεύνητη θάλασσα από κέρδη.

«Μέσα σε κάθε κοινότητα υπήρχαν γυναίκες με πάρα πολλές γνώσεις και ικανότητες.. Οι δίκες των μαγισσών κατάφεραν να εξαφανίσουν αποτελεσματικά ένα τεράστιο κομμάτι της παραδοσιακής γνώσης και έτσι να αποσπάσουν τον έλεγχο του ανθρώπινου σώματος από τις παραδοσιακές κοινότητες και να τον εναποθέσουν σε ευρύτερους σχηματισμούς…. Η συνεργασία μεταξύ εκκλησίας, κράτους, και ιατρικού επαγγέλματος άνθισε πλήρως με τις δίκες των Μαγισσών».

Όπως η S. Federici αναφέρει: «Η διάκριση μεταξύ θηλυκής μαγγανείας και αρσενικής ιατρικής επιστήμης παγιώθηκε μέσα από την συνέργεια κράτους κι εκκλησίας»ενώ το.. ορθολογικό καθήκον του τότε γιατρού (ώστε να πάρει κατ’ ουσίαν την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος και κοινωνικών φρονημάτων από την εκκλησία, αποδίδοντάς της ποσοστά), ήταν να πάρει κεντρικό ρόλο στις δίκες και νακρίνει «στα σοβαρά» ποιες γυναίκες ήταν μάγισσες, βασανίζοντας καιθανατώνοντάς τες, και τι μπορούσαν να κάνουν τα μάγια…Όντως!

Την ίδια εποχή που καινούργιες βιομηχανίες θεμελιώνονταν και νέα επαγγέλματα δημιουργούσαν απίστευτες προοπτικές κέρδους κι ελέγχου, οι παλιές θεραπεύτριες διώκονταν. Κι ενώ απαγορευόταν στις γυναίκες η είσοδος στα Πανεπιστήμια της εποχής, ο νόμος δεν τις απέκλειε μόνο, τις χλεύαζε κιόλας: «Αν μια γυναίκα τολμήσει να θεραπεύσει χωρίς να έχει σπουδάσει τότε είναι μάγισσα και πρέπει να πεθάνει.»

Στις γυναίκες όχι μόνο απαγορεύτηκε να κάνουν χειρουργεία αλλάκι ο έλεγχος των γεννήσεων που αποτελούσε θηλυκό μυστικό αποδόθηκε εξ ολοκλήρου στους γιατρούς και στο κράτος.

Ο έλεγχος σήμερα ποικίλει και είναι εντελώς ανορθολογικός, από την απαγόρευση της αντισύλληψης στην Αφρική μέχρι κρατικά προγράμματα ελέγχου των γεννήσεων στην Κίνα (με την κρυφή γενοκτονία κατά των κοριτσιών) ή τις υποχρεωτικές στειρώσεις σε ορισμένες ζώνες ελεύθερου εμπορίου (Γυναίκες στην Πυρά σελ. 48).

Δεν ήταν τα βοτάνια που ρίχναν έμβρυα που ενοχλούσαν, ήταν κυρίως οι γέννες σε έναν κόσμο που η αναπαραγωγή έπρεπε να ελεγχθεί κεντρικά. «Κανείς δεν κάνει περισσότερο κακό στην καθολική εκκλησία από όσο οι Μαίες» είναι γραμμένο κατά λέξη στο Malleus Maleficarum, αφήνοντας βορά τις γυναίκες που δεν μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε «γιατρό» της εποχής (οι οποίοι άσχετοι με το γυναικείο σώμα θα ξεγεννούσαν «σε λίγο» με δολοφονικούς εμβρυουλκούς!) σε επικίνδυνες μοναχικές γέννες.

«Και το Φως θα ναι μια νέα Τυραννία. Να δούμε τι καινούργια πράγματα θα φέρει!» Κ. Καβάφης

Όπως ο σκοτεινός αλλά με φωτεινές πλευρές που επίτηδες παραλείπονται κόσμος του Μεσαίωνα άρχισε να αντικαθίσταται από το υπαρκτό μα κι ολέθριο φως του Διαφωτισμού, ο ένας κόσμος έμπαινε βαθιά μέσα στον άλλον, περιπλέκοντας, σε ένα μπερδεμένο ποτάμι ιδεών και πρακτικών, την ανθρώπινη και όχι μόνο μοίρα.…

Οι άνδρες επιστήμονες του 14ου και 15ου αιώνα που θεωρούνται τόσο άδικα συλλήβδην ως πρωτοπόροι θιασώτες του ορθολογισμού «που προχώρησαν την ανθρωπότητα με τα στιβαρά μυαλά και την γενναία στάση τους» (λολ) βάσισαν την «επιστημοσύνη» τους στην φιλοσοφία και στις ιερατικές σπουδές,. Ενώ οι δολοφονημένες θεραπεύτριες είχαν γνώση της χημείας, της φυτολογίας, των φυσικών επιστημών, της φαρμακολογίας, ακόμη και της ανατομίας.

Ο ίδιος ο Παράκελσος οοποίος συχνά αναφέρεται ως «ο πατέρας της σύγχρονης ιατρικής» έλεγε το 1527 πως «από τις μάγισσες έμαθε όλα όσα ήξερε.» Ενώ ο γιατρός του Εδουάρδου του Β πρότεινε ως θεραπεία για τον πονόδοντο την αναγραφή στην γνάθο του ασθενούς της φράσης ‘εις το όνομα του Πατρός του Υιού και του Αγ. Πνεύματος’ (αμήν!)

Στην πραγματικότητα μέσα στον Διαφωτισμό μαινόταν ένας άγριος πόλεμος και το φως κυοφορούσε πολύ σκοτάδι, αφού πολλοί από τους ιερείς του φωτός και θεμελιωτές του αστικού κράτους δικαίου που ενεπλάκησαν με το αζημίωτο στο κυνήγι των μαγισσών (όπως οι Th. Hobbes, Fr. Bacon, R.Boyleκ.ά.) δεν διέφεραν σε τίποτα από τους Μεσαιωνικούς προπάτορες τους.

Ο J. Bodinπχ έγραψε «ούτε μια μάγισσα δεν θα είχε κατηγορηθεί ή τιμωρηθεί αν η διαδικασία διέπονταν από τους συνηθισμένους νόμους!» Και συμπλήρωνε«όποιος κατηγορείται για μαγεία δεν πρέπει να απαλλάσσεται ποτέ.»
Ο δε Ιάκωβος ο Α έγραφε «Αρνούνται να ομολογήσουν χωρίς βασανιστήρια κάτι που αποδεικνύει την ενοχή τους» (!)

Εάν η επίσημη ιστορία των κυρίαρχων περιελάμβανε τις υπόκωφες νικημένες φωνές, κι αν οι γυναίκες ως φύλο είχαν… «αστική τάξη» ώστε να μπορέσουν να δομήσουν συλλογική αφήγηση και ιστοριογραφία, τότε πολλοί «ορθολογιστές» δεν θα είχαν μείνει στο συλλογικό φαντασιακό παρά ως πρώιμοι ναζί.

Τα βασανιστήρια, άγρια και με έντονη σεξουαλική βαναυσότητα όπως αναφέρεται στο «Γυναίκες στην Πυρά» έκαναν το γυναικείο σώμα αντικείμενοτης πιο σαδιστικής ηδονής στα χέρια παπάδων και γιατρών. Κιοι δίκες, δημόσιες, συνέβαλλαν στην διασπορά φόβου σε γυναίκες και άνδρες των κοινοτήτων αυτών και στην ύψιστη ταπείνωση των ίδιων των γυναικών και των συγγενών τους.

Την ίδια ώρα σημαντικοί άνδρες επιστήμονες που «συνηγορούσαν υπέρ της αληθινά εμπειρικής επιστήμης, όπως ο Γαλιλαίος και ο Κοπέρνικος, κατηγορήθηκαν για αίρεση.

Η Εκκλησία ήταν τόσο κατά των λαϊκών θεραπευτών και της κοινής μαγείαςόσο και εναντίον μερικών από τους νέους επιστήμονες: Οι άνθρωποι θα έπρεπε να βασίζονται στην πίστη και μόνο, αφού οι αισθήσεις ήταν ‘η παιδική χαρά του διαβόλου’και μονάχα οι εκπρόσωποι του θεού μπορούσαν να κάνουν θαύματα.» (σελ. 52)

Η γνώση ήταν δύναμη, και κάθε εναλλακτική πηγή δύναμης έπρεπε να εξολοθρευτεί. Όχι μόνο αυτό, αλλά και το σύνολο της κοινωνίας να παραδειγματιστεί. Όχι τυχαία Η πρώτη ουσιαστική δίκη για μαγεία στην Ευρώπη συνέβη στα 1324, εναντίον της Alice Kyteler και συνέβη στην διάρκεια των κοινωνικών αναταραχών που ξέσπασαν εναντίον των «Norman», που είχαν κατάσχει την γη των φτωχών αγροτών.

Η πολιτισμική εκστρατεία για την γελοιοποίηση και κακοποίηση των γυναικών προχωρούσε παράλληλα με την απόσυρση τους από τον δημόσιο χώρο και την μισθωτή εργασία.

Κι ενώ για τις γυναίκες της αστικής τάξης εφευρίσκονταν αργά μα σταθερά το πλούσιο σπίτι ως παραδείσιος κήπος αποστειρωμένος από την εξωτερική αγριότητα των δρόμων (Cox, 1997), για τις εργάτριες τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Ακόμη κι οι γυναίκες που δούλευαν ως παραμάνες έδιναν τον μισθό τους στους άνδρες τους.

Στον έμφυλο πόλεμο που μαινόταν οι γυναίκες έχαναν ακόμη και το δικαίωμα να μένουν μόνες αφού θα κατέληγαν άκληρες και κατηγορούμενες για μαγεία. «Αυτή η συμμαχία μεταξύ των συντεχνιών και των τοπικών αρχών της πόλης, παράλληλα με την συνεχιζόμενη ιδιωτικοποίηση της γης, σφυρηλάτησαν έναν καινούργιο έμφυλο καταμερισμό εργασίας.. που όριζε τις γυναίκες ως μητέρες, κόρες, συζύγους, αποκρύβοντας την ιδιότητα τους ως εργατριών», ακόμη κι ως απλήρωτων εργατριών σε μικρες μονάδες που ήταν μονίμως στο όνομα του συζύγου ο οποίος μπορούσε να τις πετάξει σαν φθαρμένο παλτό στα γεράματα ‘αφού έδινε στους άνδρες ελεύθερη πρόσβαση στο σώμα και στην εργασία των γυναικών’.

Ενοχοποιώντας την (έμφυλη και όχι μόνο ταξική) Φτώχια

Καθώς η δόμηση του κοινωνικού και πολιτικού υποκειμένου άλλαζε ραγδαία και η δουλειά, όπως κι η παραγωγή, καταλάμβανε κεντρικό ρόλο στην συλλογική αυτοεικόνα της κοινωνίας, αποβάλλοντας τα άτομα που δεν μπορούσαν να συμμετέχουν σε αυτήν, οι δίκες αυτές χρησιμοποιήθηκαν για να δαιμονοποιήσουν τις ζητιάνες, πετυχαίνοντας τον γνωστό διττό στόχο: Την απονομιμοποίηση, την εξόριση από την επικράτεια του ανθρώπινου όντοςκάθε ενοχλητικού (εδώ ‘αντιπαραγωγικού’) ανθρώπου από τους ηγεμόνες (Ρώμη) και ταυτόχρονα την ηθική συμμετοχήτων ηγεμονευόμενων σε αυτήν την νέα κυνική συνθήκη, μέσω της αποενοχοποίησης που νοούνταν ως το θεμέλιο της δικής τους κοινωνικής αποδοχής, κι άρα ασφάλειας.

Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα που αναφέρει ο Thomas στο “Religion and the Decline of Magic” που ακολουθεί: ‘η γριά πέρασε μπροστά από την πόρτα όπου η M. Glover καθόταν κι έτρωγε ένα φρέσκο σταρένιο καρβέλι, η γριά την κοίταξε διαπεραστικά… τότε το ψωμί που μασούσε έπεσε από το στόμα της κι η ίδια παραδόθηκε σε σπασμούς…’

Συχνά, ή τέλος πάντων όποτε χρειάζεται και χρειάζεται συχνά) η κοινωνική συνοχή σε έναν αγωνιώδη, ανταγωνιστικό και φοβικό κόσμο συνορεύει μόνιμα με την συνενοχή. Και η ηδονή της αποδοχής, όπως κι η ανάγκη της ασφάλειας, με την πιο ποταπή εκδοχή της.

Στον εργασιακό καταμερισμό ακόμη και της χαμοζωής που προσέφερε (και ίσως, χειραγωγημένο, κυρίως σε αυτήν) οι λίγοι πατούσαν εναντίον όλων αλλά κάποιοι εναντίον των υπόλοιπων. Οι Άνδρες νιώθαν δικαιωμένοι που «τουλάχιστον δεν ήταν γυναίκες», οι λευκοί που «τουλάχιστον δεν ήταν μαύροι», οι μαύροι που «δεν ήταν πιο μαύροι» κι οι ενταγμένες γυναίκες που «τουλάχιστον δεν ήταν μάγισσες», κι οι προλετάριοι που τουλάχιστον «δεν ήταν «υποπρολετάριοι».

Η φράση «Δόξα τον Θεό, υπάρχουν και χειρότερα!» μόνο τυχαία δεν είναι.

Γιατί όμως η πλειοψηφία των φτωχών υπήρξαν γυναίκες;Όπως μας έδειξε η κοινωνική και πολιτική ανθρωπολογία οι στρατηγικές ενδυνάμωσης και αναγνώρισης των συλλογικών ταυτοτήτων μέσα από τον αποκλεισμό των ‘άλλων πλασμάτων’και την επίκλησητης ‘ασφάλειας’, της ‘συνέχειας’ και της διατήρησης της κοινωνικής συνοχής, υπάρχει στις μικρο και μακροκοινωνίες των ανθρώπων από τον καιρό που κάθε τι εκτός της σπηλιάς νοούνταν ως απειλή.

Αυτό, χειραγωγημένο ώστε να ενισχύει την ιεραρχική δομή υπέρ κάποιων και να καναλιζάρει την εχθρότητα σε κάθε βολικό εχθρό, δεν έπαψε να χρησιμοποιείται ποτέ στην διάρκεια μιας ‘ανθρώπινης’ ιστορίαςπου «πρώτα δρομολογεί τις λύσεις κι έπειτα εφευρίσκει το πρόβλημα».

Αλλά οι βάσεις ενός οικονομικού συστήματος που τόσο συστηματικά πια και σε παγκόσμια σχεδόν κλίμακα δεν ήταν (και δεν είναι) μόνο ταξικό αλλά είναι ταυτόχρονα και έμφυλο και φυλετικό μπήκαν τότε.

Όχι μόνο γιατί οι θεραπεύτριες, οι μαίες και οι αγρότισσες των Κοινών στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας έπρεπε να εξολοθρευτούν, αλλά και γιατί οι χήρες σύμφωνα με τους νέους νόμους που επέτρεπαν το μάζεμα της γης σε χέρια μιας ανερχόμενης, κυνικής τάξης ανθρώπων έχαναν την περιουσία τους.

Χαρακτηριστικό είναι το γράμμα του Baillif Geiss προς τον λόρδο Lindheim: «Αν η εξοχότητα σας είναι πρόθυμη να ξεκινήσει τις εκτελέσεις θα σας προσφέραμε ευχαρίστως τα ξύλα για την φωτιά και θα αναλαμβάναμε οποιαδήποτε άλλα έξοδα. Και η εξοχότητα σας θα κέρδιζε τόσα ώστε τόσο η γέφυρα όσο και η εκκλησία θα μπορούσαν να επισκευαστούν. Επιπλέον θα μπορούσατε να εισπράξετε τόσα πολλά, ώστε να εξασφαλίσετε καλύτερους μισθούς για τους υπηρέτες σας στο μέλλον, αφού θα μπορούσε κανείς να κατασχέσει ολόκληρα σπίτια και μάλιστα τα καλύτερα από αυτά.» (Μ.Mies, Patriarchy and the Accumulation of the World Scale: Women in the Global Division of Labour” Γυναίκες στην Πυρά, σελ. 56)

Γενικότερα, οι δίκες των μαγισσών κατέστησαν δυνατό τον έμφυλο καταμερισμό εργασίας δίδαξαν στους άνδρες να φοβούνται την δύναμη των γυναικών, ‘κατέστρεψε ένα ολόκληρο σύμπαν πρακτικών, πεποιθήσεων και κοινωνικών υποκειμένων των οποίων η ύπαρξη ήταν ασύμβατη με την εργασιακή πειθαρχία στον καπιταλισμό…’ `(S. Federici ,σελ 165)

Η μακρά, αδίκιωτη σειρά γυναικών που άφησαν δολοφονημένες πίσω τους, ακόμη ένας σταθμός στο μαρτυρολόγιο των όποιων «άλλων», πέθανε 2 φορές. Μια με φριχτό τρόπο, μια με την φριχτή σιωπή.

Σιγά σιγά η επιστροφή της βιβλιογραφικής έρευνας στις δίκες μαγισσών που εκκολάφθηκαν σε κείνες τις κοινωνίες ανάμεσα στον φόβο και στην τρέλα αποκάλυψε,και συνεχίζει να αποκαλύπτει , μια γενοκτονία με βάση το φύλο, μια φυλο-κτονία, που δεν πρέπει να λησμονηθεί ποτέ, δημιουργώντας αρχικά μια αντίστοιχη Ημέρα Μνημοσύνης ώστε ο «Ευρωπαϊκός πολιτισμός» (όπως και κάθε πολιτισμός) να δει τον εαυτό του κατάματα. Κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο σήμερα.

Άφησε ακόμη έναν επιπλέον λόγο γιατί οι άνθρωποι σε τέτοιες κοινωνίες εφηύραν μυθολογίες διαχείρησης ενός ακόμη τόσο βαθιού τραύματος, όπως αυτήν του Κθούλουθ, που λέει πως οι παλιοί Θεοί, οι παλιές Θεές, θα επιστρέψουν, καταστρέφοντας το γένος των ορθολογιστών κι υλιστών ανθρώπων. Στον τότε νέο (και τόσο παλιό…) αναδυόμενο κόσμο οι Μάγισσες (όσες καταλήξαν σε δίκη εννοώ) ήταν αγέρωχες, ανεξάρτητες γυναίκες που δεν πήγαν να σκύψουν το κεφάλι στους τοπικούς άρχοντες εξαγοράζοντας (με κυριολεκτικά τα πάντα) λίγα χρόνια χαμοζωής. Χρησιμοποιούνται πια ως σύμβολο, κρυμμένες πίσω από την φράση «κυνήγι μαγισσών», για να σηματοδοτήσουν ένα (από μια δημιουργημένη από τους φαύλους και τους υπηκόους τους υστερία) αδίκως διωχθέν, σύνολο ανθρώπων.

Και πάνω από όλα, αφού τελικά το Κυνήγι αργότερα εξαπλώθηκε και σε «ασφαλείς κι αποδεκτούς» άλλους, αφήνουν ως πολιτική παρακαταθήκη την μεστή φράση που αποδίδεται στον Μπρεχτ: Να δίνεις το χέρι όχι μονάχα σε αυτόν που πέφτει , μα σε αυτόν κι αυτήν που σηκώνεται.



* Ο τίτλος του άρθρου "Γυναίκες στην Πυρά" είναι και ο τίτλος από την ομώνυμη έκδοση του Μωβ Καφενείου, κύρια βιβλιογραφική μας αναφορά

Scarre, Geoffrey; Callow, John (2001). Witchcraft and Magic in Sixteenth and Seventeenth-Century Europe (second ed.). Basingstoke: Palgrave
Thomas, Keith (1971). Religion and the Decline of Magic: Studies in Popular Beliefs in Sixteenth and Seventeenth Century England. London: Weidenfeld & Nicolson.
Cohn, Norman (1975). Europe's Inner Demons: An Enquiry Inspired by the Great Witch-Hunt. Sussex and London: Sussex University Press and Heinemann Educational Books.
laniczay, Gábor (1990). The Uses of Supernatural Power: The Transformation of Popular Religion in Medieval and Early-Modern Europe. Susan Singerman (translator). Princeton: Princeton University Press.
Levack, Brian P. (1995). The Witch Hunt in Early Modern Europe(second ed.). London and NewYork: Longman.
Federici, S. (2004) Caliban and the Witch: Women, the Bodyand primitive Accumulation, Autonomedia, NYC.
Lady Stardust (2007) Γυναίκες στην Πυρά Το Κυνήγι Μαγισσών στην Ευρώπη, οι περιφράξεις και η ανάδυση του καπιταλισμού», Past Tense Publications, London, ( για την Ελλάδα Μωβ Καφενείο της Φάμπρικα Υφανέτ, Νοέμβριος 2010).


πηγή tvxs


0 σχόλια (+add yours?)

Δημοσίευση σχολίου